Rejon Połągi – drogi Litwie, przez trzy lata kawałek Łotwy

30-31 marca przypadła setna rocznica znaczącego wydarzenia w historii państw bałtyckich – ustanowienia granicy państwowej między Republiką Łotewską a Republiką Litewską. Wśród innych zmian – przez wcześniejsze sto lat zmieniały się tylko granice guberni w obrębie Imperium Rosyjskiego – najważniejszą był powrót Połągi do Litwy. Wydarzenie to miało swoją wagę zarówno ze względów strategicznych, jak i gospodarczych – było to wówczas, aż do włączenia Okręgu Kłajpedy w 1923 roku w skład młodej republiki, jedyne okno Litwy na Morze Bałtyckie. Swoją rolę odegrała także zakorzeniona tożsamość narodowa i względy historyczne. Kapłanka z Połągi Biruta (prawdopodobnie etnicznie Kuronka) była w średniowieczu żoną Kiejstuta, potężnego władcy Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz matką najwybitniejszego z litewskich książąt – Witolda. Pod koniec XIX i na początku XX wieku Połąga była miejscem, w którym w cieniu guberni kurlandzkiej rozwijały się litewskie idee narodowe.

https://www.youtube.com/watch?v=HQUlGtZlpG8

Stulecie – droga Połągi do Litwy

Teren przenikania się bałtyckich plemion

Pod względem znaczenia, odzyskanie Połągi przez państwo litewskie można porównać do starań o włączenie Wilna, leżącego geograficznie na drugim krańcu Litwy. Różnicą był obszar spornego terytorium i skala związanych z nim wydarzeń i emocji, a także przebieg i rozwiązanie – w przypadku Wilna był to konflikt zbrojny między Litwą a Polską, tlący się praktycznie przez cały okres międzywojenny. W przypadku Połągi proces wyglądał całkowicie odmiennie – nastąpiła pokojowa wymiana terytorialna i ustanowienie stabilnej granicy między Litwą i Łotwą, która zachowana jest do dziś.

Łotysze i Litwini mówią pokrewnymi językami bałtyckimi, jednak od XIII wieku historia tych ludów podążała zupełnie inną drogą. Ziemia przodków łotewskich i litewskich – Selów, Semigalów i Kurów – została podzielona granicą, którą utworzono w wyniku długich wojen między Zakonem Krzyżackim a Wielkim Księstwem Litewskim. Początkowo granica dwóch plemion znajdowała się znacznie dalej na południe, jeśli porównamy to z dzisiejszą granicą litewsko-łotewską. W latach 1919–1920 podczas negocjacji między Łotwą i Litwą strona łotewska argumentowała, że w średniowieczu granice „ziem łotewskich” sięgały Birż (dawna, średniowieczna ziemia Selów), Szawli (ziemia Semigalów) i Kłajpedy (ziemia Kurów). Z tych ziem, które wiele wieków temu zamieszkiwały plemiona łotewskie, łotewska strona była gotowa zrezygnować, demonstrując w ten sposób swoją dobrą wolę, życzliwość i oczekując takiej samej postawy od Litwinów. Terytoria Łotwy i Litwy rozwijały się w odrębnych przestrzeniach kulturowych. Dzisiejsza Łotwa i Estonia, które tworzyły wówczas Inflanty, były częścią gospodarczej i duchowej przestrzeni Morza Bałtyckiego, gdzie w XVI wieku rozprzestrzeniła się reformacja. Droga rozwoju Litwy była podobna do innych krajów śródlądowych, takich jak Polska, Czechy…