Dzień był mglisty i pochmurny. 16 lutego 1918 roku uchwalono niepodległość Litwy

"Dzień 16 lutego był mglisty" – pisał w swoich wspomnieniach członek Taryby Jurgis Šaulys. "Podpisanie aktu nastąpiło w skromnym pomieszczeniu litewskiego komitetu pomocy dla ofiar wojny, w równie skromnym domu przy ulicy Wielkiej w Wilnie. Promiennych nastrojów nie było i wśród sygnatariuszy, chociaż dawała się odczuć wielka ulga, że w ogłoszonym akcie nie było już mowy o zobowiązaniach wobec Niemców. Zdawano sobie sprawę, że walkę z okupantami trzeba będzie prowadzić nadal i Tarybę czeka jeszcze wiele trudów".

Wspomniane trudy nie dotyczą tylko okupacji niemieckiej, która w lutym 1918 roku na terytorium dawnego Wielkiego Księstwa Litewskiego trwała w najlepsze. W ogłoszonej stolicy Litwini stanowili jedynie 2,6% mieszkańców, przeciwko niepodległości ogłoszonej bez porozumienia z Polską protestowali polscy mieszkańcy kraju, a sami Litwini zapału do niepodległości mieli więcej niż Ukraińcy czy Białorusini, ale o wiele mniej niż mieszkańcy Estonii, którzy niepodległość ogłosili osiem dni później. "Żadna statystyka nie zilustruje, jaki odsetek Litwinów stanowiła świadoma część narodu. Możemy tylko powiedzieć, że było ich mniej niż Estończyków i więcej niż Białorusinów. Ważne jest to, że tego odsetka wystarczyło na obecność ważnych wydarzeń. Być może nie od razu deklaracja o niepodległości była usłyszana i uświadomiona, jednak czas działał na jej korzyść" – po latach napisze współczesny historyk litewski Edvardas Gudavičius

Zacznijmy jednak od początku

Terytorium Wielkiego Księstwa Litewskiego dostało się w latach 1772-1795 w wyniku rozbiorów Rzeczypospolitej pod władzę zaborców. Od 1815 roku praktycznie niepodzielną władzę nad krajem Litwinów – jeśli wyłączymy z rozważań Małą Litwę – sprawowali Rosjanie. W dwóch powstaniach, listopadowym (1830) i styczniowym (1863), Polacy i Litwini walczyli ramię w ramię przeciwko carskiemu ciemiężcy. Było dla nich oczywiste, że dążą do restytucji niepodległej Rzeczypospolitej, stworzonej w 1569 roku federacji polsko-litewskiej, umocnionej Konstytucją 3 Maja i wzajemnym zaręczeniem Obojga Narodów. Problemy zaczęły się wraz z litewskim odrodzeniem narodowym. Naród litewski się przebudził i zaczął sobie swoją przyszłość wyobrażać kolorowo, ale niekoniecznie w związkach z Polską. Początkowo odrodzenie miało charakter ruchu narodowo-kulturowego, ale później stało się ruchem narodowowyzwoleńczym.

Jonas Basanavičius, jeden z sygnatariuszy z 1918 roku, został w 1883 roku pierwszym redaktorem naczelnym pierwszego w historii czasopisma litewskiego pod nazwą "Auszra". Miesięcznik, w związku z carskim zakazem druku łacinką, drukowany w Prusach Wschodnich, wyrażał poglądy budzicieli litewskiej świadomości narodowej. Teren Małej Litwy odegrał zresztą bardzo dużą rolę w odrodzeniu świadomości litewskiej, by wspomnieć także o tylżyckim towarzystwie "Birutė" czy nosicielach książek. Vincas Kudirka, kolejny z odrodzeniowców, był z kolei dziennikarzem, poetą oraz kompozytorem, skomponował muzykę…