Łotwa także miała swoje barykady

W 1997 roku ustanowiono Dzień Pamięci Obrońców Barykad, zaś pamiątkową odznaką walczących na barykadach zostało odznaczonych już ponad 30 tys. obywateli kraju. Śmiertelne ofiary barykad uhonorował w 2010 roku Orderem Westharda prezydent Valdis Zatlers. Problem tylko w tym, że o ryskich barykadach nie chce pamiętać Zachód. Wszyscy przyzwyczaili się już do niepodległości Bałtów i nie dostrzegają, że w styczniu 1991 roku świeżo uzyskana niezależność mogła zostać łatwo zdeptana przez sowiecką armię i OMON.

Jak upamiętnia się ten czas?

Spośród władz państwowych najbardziej aktywnie w świętowanie 25-lecia barykad włączył się Sejm. O godz. 9:00 w minioną środę posłowie wzięli udział w ekumenicznym nabożeństwie w ryskiej katedrze, później zapalili pamiątkowy ogień na Placu Tumskim. Ma się tlić ku pamięci tych, którzy w styczniu 1991 roku oddali życie za Łotwę. Posłowie składali także kwiaty na Cmentarzu Leśnym, a także wzięli udział w uroczystości wręczenia odznaczeń uczestnikom barykad w Czerwonej Sali Sejmu oraz złożeniu kwiatów pod Pomnikiem Wolności i w rejonie Bastejkalns. Późnym popołudniem nastąpiła prezentacja długo oczekiwanej publikacji – "Janvāra hronika. Latvijas Republikas Augstākās padomes barikāžu laika preses relīzes” ("Kronika styczniowa. Oświadczenia prasowe Rady Najwyższej Republiki Łotewskiej w czasie barykad"). Są to komunikaty Centrum Prasowego łotewskiego parlamentu wydawane po angielsku w czasie barykad na potrzeby Europy Zachodniej. Posłom Rady Najwyższej w 1991 roku niezmiernie zależało, by świat usłyszał o sytuacji na Łotwie. Był to rozpaczliwy głos kraju wybijającego się na niepodległość. W środę świętowała także odchodząca premier Laimdota Straujuma. Wzięła udział w większości wydarzeń, w których brali udział także posłowie. W specjalnym spotkaniu w gabinecie ministrów uczestniczyli premier Łotwy okresu barykad Ivars Godmanis oraz ówczesny minister spraw zagranicznych Jānis Jurkāns.

Pamiętać o barykadach

O barykadach chciałem się dowiedzieć więcej już parę tygodni temu, gdy przygotowywałem się do napisania tego artykułu. Na Łotwie powstała już jakiś czas temu interesująca encyklopedia wzorująca się na Wikipedii – Barikadopēdija. Po prawdzie obejmuje ona nie tylko okres styczniowych wydarzeń z 1991 roku, ale cały czas "wybijania się Łotwy na niepodległość", "trzecie odrodzenie" ("Trešā Atmoda"), jak nazywają ten proces Łotysze. Znajdziemy tu informacje prasowe (najczęściej z pisma "Padomju Jaunatne") poświęcone na przykład powstaniu Łotewskiego Frontu Narodowego – odpowiednika litewskiego Sąjūdisu, który wywalczył Łotyszom niepodległość. A także relacje świadków wydarzeń. Klikając na opcję "cilvēki" ("ludzie") wyświetla nam się lista uczestników tamtych zdarzeń. Zgromadzono ponad 5 tys. nazwisk! Klikam na nazwisko ostatniego I sekretarza Komunistycznej Partii Łotwy, który w 1991 roku chciał stłumienia ruchu barykad Alfrēdsa Rubiksa. Wyświetla mi się parędziesiąt artykułów, gdzie wspomina się o Rubiksie. Wchodzę pod hasło o Einārsie Repše – w 1990 roku młodziutkim pośle do Rady Najwyższej Łotwy, który później zrobi gigantyczną karierę polityczną. Tutaj już tylko kilka artykułów. Ale na każdy artykuł można kliknąć i przeczytać jego skan bezpłatnie. Benedyktyńską pracę musieli wykonać twórcy barykadopedii. Encyklopedię otwarto cztery lata temu. Autorem idei jest Andrejs Cīrulis, były członek zarządu Łotewskiego Frontu Narodowego, deputowany do Rady Najwyższej Związku Sowieckiego oraz były redaktor gazety "Padomju Jaunatne" ("Młodzież Radziecka"). Uczestnik barykad.

Kolejna ciekawa strona poświęcona czasowi barykad to "Barikādēm 25" ("25 lat Barykad") utworzona przez łotewski portal Delfi. Tutaj atrakcją są liczne czarno-białe zdjęcia i wspomnienia świadków wydarzeń. Mamy listę obiektów, pod którymi w 1991 roku wznoszono barykady: Plac Tumski z siedzibą radia łotewskiego, Radę Najwyższą, Dom Prasy, Radę Ministrów, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Centralę Telefoniczną, wieżę radiową Ulbroka i parę innych. Klikając na poszczególne lokalizacje możemy natrafić na oryginalne fotografie z tamtego czasu. Ciekawe, że pod Radą Ministrów w 1991 roku stał jeszcze pomnik Władimira Lenina. Minusem tego niewątpliwie ciekawego portalu – podobnie jak barykadopedii – jest fakt, że są one stworzone wyłącznie w języku łotewskim. Brytyjczyk czy Rosjanin chcący się dowiedzieć czegoś więcej o barykadach, natrafia na mur…