Marceli Kosman, historyk, badacz dziejów polskiego Wilna

Profesor Marceli Kosman urodził się 8 maja 1940 roku w Izbicy Kujawskiej. Jego mistrzami naukowymi byli prof. Gerard Labuda i prof. Henryk Łowmiański. Pod ich opieką napisał i obronił prace magisterskie poświęcone upadkowi państwa Hunów w V wieku n.e. oraz szkolnictwu w Izbicy Kujawskiej (do 1967 roku był dyrektorem Liceum Ogólnokształcącego, któremu poświęcił magisterium). Tematyka rozprawy doktorskiej, obronionej w 1966 roku, obejmowała funkcjonowanie kancelarii Wielkiego Księcia Witolda.

W 1967 roku podjął pracę naukowo-badawczą w Instytucie Historii Polskiej Akademii Nauk, w Zakładzie Historii Pomorza w Poznaniu. Przygotowywano w nim monumentalne opracowanie pt. Historia Pomorza. Równolegle Marceli Kosman prowadził intensywne badania nad dziejami Wielkiego Księstwa Litewskiego (przygotował rozprawę habilitacyjną pt. Reformacja i kontrreformacja w Wielkim Księstwie Litewskim w świetle propagandy wyznaniowej, która wydana została drukiem w 1973 roku). W latach 1976–1982 Marceli Kosman był dyrektorem Biblioteki Kórnickiej PAN. W latach 1983-1993 kierował Zakładem Historii Nowożytnej, a następnie Katedrą Historii Europy Wschodniej w Instytucie Historii Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Opolu, od 1987 roku kierował też Zakładem Kultury Dziennikarstwa, zaś od 2003 roku Zakładem Kultury Politycznej działającego w ramach Instytutu Nauk Politycznych i Dziennikarstwa UAM.

Tytuł profesora zwyczajnego uzyskał w 1989 roku. Prof. Marceli Kosman w 2015 roku został odznaczony Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski. Był też doktorem honoris causa Uniwersytetu Opolskiego (2017) oraz „Doboszem Powstania Wielkopolskiego" (odznaczenie przyznane w 2011 roku). Marceli Kosman pochowany został 11 stycznia 2024 roku na Cmentarzu Junikowskim w Poznaniu.

Dorobek naukowy Marcelego Kosmana

Zmarły historyk bardzo interesował się zagadnieniami politycznymi. Uważał, że potrzebę badań na tym polu dyktuje rzeczywistość przemian ustrojowych, a rozumienie teraźniejszości w ważnym stopniu determinuje doświadczenie przeszłości. Wyzwaniem badawczym stał się dla niego rezonans tradycji w kształtującym się ładzie międzynarodowym, naświetlanie interdyscyplinarne zjawisk i procesów zachodzących w przeszłości, a obecnych w formach współcześnie zmitologizowanych. Od 1996 roku w dorobku naukowym Profesora znaczącą pozycję stanowi cykl wydawnictw Kultura polityczna w Polsce, który stał się wkładem do poznawania tej sfery życia, ukazując rolę i znaczenie kultury politycznej w generowaniu życia publicznego zarówno w wymiarze państwa, narodów, jak i stosunków międzynarodowych. Bardzo ważna dla Marcelego Kosmana była analiza związków życia publicznego z literaturą. Związkom polityki i literatury Kosman poświęcił liczne publikacje. Szczególną uwagę zwrócił on na dorobek literacki Henryka Sienkiewicza.

Kosman jest autorem ponad 1700 monografii i innych prac naukowych, m.in. Drogi zaniku pogaństwa u Bałtów (1976); Protestanci i kontrreformacja. Z dziejów tolerancji w Rzeczpospolitej XVI-XVIII wieku (1978); Historia Białorusi (1979); Zmierzch Perkuna, czyli ostatni poganie nad Bałtykiem…