Mauno Koivisto – prezydent czasów przełomu

Nazwisko Koivisto na świecie kojarzy się przede wszystkim z końcem polityki finlandyzacji, polegającej na ograniczeniach w polityce wewnętrznej i zagranicznej wynikających z sąsiedztwa ZSRR, oraz z zakończeniem wieloletniej neutralności kraju na arenie międzynarodowej. W kraju byłej głowie państwa pamięta się też przeniesienie punktu ciężkości władzy wykonawczej z urzędu prezydenta na parlament, a więc odejście od półautorytarnego sposobu sprawowania władzy, jaki charakteryzował rządy jego poprzednika, Urho Kekkonena, jak również umożliwienie migracji fińskojęzycznej ludności z rosyjskiej Karelii po 1990 roku. O utrzymującej się popularności prezydenta świadczy trzeci wynik Koivisto (35%) w sondażu na najlepszego prezydenta w historii kraju, jaki został przeprowadzony w styczniu 2018 roku[1].

Wczesne lata

Mauno Koivisto urodził się 25 listopada 1923 roku w Turku, w rodzinie cieśli okrętowego. Osierocony przez matkę w wieku dziesięciu lat wychowywał się pod okiem ojca, protestanta będącego pod wpływem adwentyzmu. W późniejszych latach prezydent wielokrotnie zwracał uwagę na rolę Biblii w swoim życiu. Gdy miał 16 lat wybuchła tzw. wojna zimowa ze Związkiem Radzieckim (1939-1940), podczas której służył w oddziale strażaków. W okresie tzw. wojny kontynuacyjnej (1941-1944) służył w piechocie, a jednym z jego dowódców był m.in. Lauri Törni, jedna z kontrowersyjnych żołnierskich legend Finlandii, służący zarówno w armii fińskiej, w Waffen SS, jak i w armii USA.

Po wojnie Koivisto początkowo pracował w porcie w Turku gdzie był świadkiem strajków robotniczych pod koniec lat 40. Zaangażował się również w działalność polityczną, wstąpił do Socjaldemokratycznej Partii Finlandii (fin. Suomen sosialidemokraattinen puolue, SDP), w której poznał m.in. Rafaela Paasio, przyszłego premiera kraju. W 1949 roku Koivisto rozpoczął studia z zakresu socjologii na Uniwersytecie w Turku, które ukończył w 1953 roku. Trzy lata później obronił doktorat dotyczący społecznych relacji w porcie w Turku. Przyszły prezydent planował karierę uniwersytecką, ale rozpoczął w 1957 roku pracę w Helsińskim Pracowniczym Banku Oszczędnościowym (fin. Helsingin Työväen Säästöpankki), a w 1959 roku został jego dyrektorem generalnym i był nim aż do 1968 roku, czyli do momentu objęcia teki premiera kraju.

Pod czujnym okiem sąsiada

Fińska rzeczywistość polityczna okresu zimnej wojny była daleka od współczesnych wyobrażeń o krajach nordyckich, była zdominowana przez politykę tzw. „finlandyzacji”. Dotyczyła ona specyficznych relacji sąsiedzkich ze Związkiem Radzieckim ograniczających Helsinki w prowadzeniu polityki zagranicznej. Ich ramy określał „Układ o przyjaźni, współpracy i pomocy wzajemnej” z 1948 roku, w którym Finlandia i ZSRR zobowiązywały się do niewstępowania w sojusze skierowane przeciwko sobie oraz pomocy wzajemnej w przypadku ataku zarówno na Finlandię jak i na Związek Radziecki przez terytorium…