Koło wsi Nausta na południe od Jokkmokk, na dalekiej północy Szwecji, wciąż znajduje się niemal idealnie okrągłe jezioro (krater o średnicy 50 metrów) nazywane Foajaure. W przeciwieństwie do licznych w okolicy jezior, nie powstało ono jednak w wyniku długich procesów geologicznych, a krótkiego, dynamicznego wybuchu. W latach 1956-1957, w ramach eksperymentów przeprowadzonych pod kryptonimami Sirius i Vega, Szwedzi zdetonowali w okolicy ładunki wybuchowe odpowiadające łącznie niemal 65 tonom trotylu, przy czym największy z nich był ekwiwalentem niemal 36 ton trotylu. Eksperyment miał posłużyć zbadaniu wytrzymałości sprzętu na wysokie ciśnienie powstałe w wyniku eksplozji broni, nad którą Szwecja pracowała wtedy w tajemnicy już od niemal dekady.
Detonacja w ramach eksperymentów Vega, Nausta 1957. Film: Försvarets forskningsanstalt.
Prace nad bronią jądrową zaczęły się w Szwecji w późnych latach 40. i wynikały z chłodnej, zimnowojennej kalkulacji. Jako kraj niezrzeszony, wciśnięty między dwa wrogie bloki, Szwecja była potencjalnie łatwym celem ataku. Za środek odstraszania posłużyć miała właśnie broń jądrowa. Co ciekawe, Szwedzi nigdy nie mieli w planach skonstruowania broni jądrowej o zasięgu strategicznym, zdolnej razić ZSRR. Szwedzkie plany opierały się na wykorzystaniu mniejszych ładunków taktycznych wyłącznie w celach obronnych. Szwedzki program jądrowy, co należy podkreślić, zawsze miał też charakter cywilno-wojskowy. Od początku szukano synergii pomiędzy cywilnym wykorzystaniem mocy rozszczepienia atomu w energetyce cywilnej oraz konstrukcją niszczycielskich ładunków (czasem z naciskiem na to drugie). Doprowadziło to między innymi do niezwykłej sytuacji. Oto na początku lat 60. funkcjonowanie rozpoczął pierwszy komercyjny reaktor jądrowy w Szwecji – R3 w podsztokholmskiej miejscowości Ågesta (nazywany bardziej przyjaźnie „Adam”). Ten niewielki reaktor zaopatrywał w ciepło mieszkańców południowych przedmieść stolicy. Równocześnie, o czym wiedzieli tylko wtajemniczeni, dostarczał naukowcom z wojskowego instytutu badawczego FOA (Försvarets forskningsanstalt) plutonu do testów nad bronią jądrową. Naciski na dostawy plutonu nie zawsze się jednak opłacały. To między innymi stawiane przez FOA wymagania odnośnie optymalizacji produkcji plutonu w reaktorze doprowadziły do klęski budowy reaktora R4 w Marviken (który miał się oczywiście nazywać „Ewa”).
Szwedzka linia
Od początku programu prace toczyły się dwutorowo. Z jednej strony Szwecja inwestowała w rozwój własnych kompetencji jądrowych, z drugiej strony, od samego początku, zabiegała o pozyskanie technologii jądrowych u źródła – od Stanów Zjednoczonych. Wielki Brat zza oceanu nie był jednak do owych starań nastawiony zbyt przychylnie. Szwecja nie była jedynym krajem, który zdradzał swoje ambicje w tej dziedzinie, co groziło uzyskaniem broni jądrowej przez zbyt dużą liczbę podmiotów. Stąd też administracja prezydenta Dwighta Eisenhowera wyszła do swoich sojuszników z programem „Atom…
Prenumeruj, wspieraj i czytaj bez ograniczeń!
Dołącz do naszej społeczności. Dzięki prenumeracie rozwijamy portal i publikujemy nowe artykuły.
Patron
17 zł miesięcznie
- Dostęp do 1194+ tekstów Premium
- 100 Monet na start i 15 co miesiąc
- 5% stałej zniżki w sklepie
- Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
- Wspierasz niezależne dziennikarstwo!
Przyjaciel
27 zł miesięcznie
- Dostęp do 1194+ tekstów Premium
- 200 Monet na start i 30 co miesiąc
- 10% stałej zniżki i bezpłatna dostawa w sklepie
- Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
- Dzięki Tobie możemy się rozwijać!
Roczna
149 zł rocznie
- Dostęp do 1194+ tekstów Premium
- 100 Monet na start i co roku
- 5% zniżki w sklepie
- Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
- Wspierasz niezależne dziennikarstwo!
Na zawsze
799 zł jednorazowo
- Dożywotni dostęp do wszystkich tekstów Premium
- 500 Monet na start
- 5% zniżki w sklepie
- Udział w dyskusjach i proponowanie tematów
- Dzięki Tobie możemy się rozwijać!
Twoja organizacja potrzebuje jednego lub wielu dostępów?
Poznaj ofertę dla firm i instytucjiCzytelnicy o Przeglądzie Bałtyckim
Robicie dobrą robotę, tylko się nie zniechęcajcie!
Przegląd Bałtycki jest super. Jedno z niewielu sensownych mediów o krajach nadbałtyckich.
Z zainteresowaniem czytam Wasz portal - świetna robota!
Bardzo podoba mi się Wasza strona. Są na niej bardzo ciekawe artykuły o regionie, małych miastach i kulturze, którymi bardzo się interesuję. Pomaga mi ona również w nauce polskiego :) Dziękuję!


