Sto lat! Sto lat, bracia Polacy!

Odkryłem historię Polski, opowiadającą o ludziach, którzy po rozbiorach Rzeczpospolitej Obojga Narodów nie poddali się, ale podjęli walkę pod hasłem „Za waszą i naszą wolność”. Wierzyli oni, że walki o własną wolność nie da się oddzielić od wsparcia dla innych narodów walczących o swoją wolność. Gdy inni tracą wolność, tobie też grozi niebezpieczeństwo.

Czytałem historię Polski o ludziach, którzy pozbawieni fizycznej ojczyzny zachowali ją w słowie – w poezji, dramacie, powieściach. Dla nich słowo nie było tylko zabawką. Dla nich słowo było istotą, w której niczym w ziarnie zachowana została siła witalna narodu, czekająca na sprzyjające warunki, by się odrodzić.

Kiedy ta istota stała się tylko pustą formą, maskującą pychę, a pielęgnowanie swojskości groziło przerodzeniem się w szowinizm, znaleźli się twórcy, którzy w swoich dziełach bronili wolności, prawdy i godności człowieka z pomocą ironii, sarkazmu i humoru.

W wolnej i niepodległej Polsce międzywojennej słychać było głosy tych, którzy występowali przeciwko nawoływaniom do tego, by za wszelką cenę stawiać na swoim, którzy nie zgadzali się z tym, żeby z mniejszymi sąsiadami rozmawiać z pozycji siły. Uważali oni, że ludzi tak naprawdę jednoczy wspólna mowa nie ust, a serc. Głosili oni, że najważniejsze są nie fizyczne, ale duchowe mosty.

Kiedy w okupowanym kraju szaleli naziści, warszawscy Żydzi ogłosili najbardziej pozbawioną nadziei deklarację powstańczą, głoszącą, że wszystkim przyjdzie umrzeć. Ale umrzeć chcieli w walce, nie godząc się na triumf zła. Kiedy ci Żydzi byli zamykani w gettach, wywożeni do obozów śmierci, nie wszyscy byli tylko obojętnymi obserwatorami. Byli nawet tacy, którzy z wieściami o obozach śmierci dotarli do stolic państw zachodnich. Tyle że tam, niestety, nie zostali usłyszani.

Kiedy w Warszawie dopalało się powstanie, brutalnie stłumione przez nazistów, na co z drugiej strony Wisły biernie patrzyli Sowieci, znalazło się wielu takich, którzy przysięgli, że „jeśli Miasto padnie a ocaleje jeden/on będzie niósł Miasto w sobie po drogach wygnania/on będzie Miasto”.

Kiedy w czasie komunistycznego ucisku wielu pospieszyło, by przywdziać własne ketmany i nauczyło się zasad totalitarnego reżimu, słyszałem tam poetę, który lubił wódkę mrożoną, śledzie w oliwie i ciemną słodycz kobiecego ciała, opowiadającego światu o fenomenie zniewolonego umysłu.

Kiedy nie tylko w bloku wschodnim, ale i po drugiej stronie Żelaznej Kurtyny dawały się odczuć napięcie i obawy z powodu sowieckich żądań, słowa papieża z Polski „Nie lękajcie się!” natchnęły miliony znoszących ucisk ludzi do tego, by odważyli się żyć w prawdzie. W końcu ci, którzy licząc własne czołgi kpili z następcy św. Piotra,…