Tajemnicza geneza karelskiego runa o Lemminkäinenie

Niniejszy artykuł ma na celu opisanie możliwych szlaków kulturowych, jakimi mogły zostać przeniesione różne motywy literackie, by ostatecznie znaleźć się w karelskiej poezji ludowej. Niemożliwe jest ustalenie jednoznacznej genezy powstania runa o Lemminkäinenie ze względu na brak wystarczających, niepodważalnych źródeł. Przypuszczenia oparte jedynie na doszukiwaniu się podobieństw między utworami nie dają całkowitej pewności ich pochodzenia, co nie oznacza, że istnienie analogii można zignorować. W pierwszej kolejności zostanie streszczona fabuła runa, którą można podzielić na dwie części – dotyczącą wyprawy głównego bohatera na obcy dwór oraz dotyczącą jego śmierci i zmartwychwstania. Omówione zostaną utwory, których treść wyjaśnia przede wszystkim genezę wątku śmierci i zmartwychwstania postaci. Następnie zaś te dotyczące pierwszej części runa, opowiadającej o awanturniczej wyprawie. Przytaczane teksty istniały w przeszłości w bardzo wielu wariantach – to specyfika utworów przekazywanych drogą ustną. W celu streszczenia fabuły przytaczane będą tylko pojedyncze wersje dzieł, gdyż większość z nich różni się jedynie w szczegółach. Jednocześnie dla ukazania pełni tematu czasem zajdzie konieczność odwołania się do elementów występujących w innych wersjach. Umożliwi to lepsze zrozumienie genezy. Artykuł ten ma na celu przybliżyć wysuwane przez badaczy koncepcje pochodzenia runa. Szczegółowe ich omówienie można znaleźć w źródłach wskazanych w bibliografii[1]. Wyprawa Lemminkäinena do Päivöli Podczas pracy w polu Lemminkäinen dowiedział się o organizowanej w Päivöli uczcie bogów, na którą zaproszeni zostali wszyscy oprócz niego. Rozwścieczony powziął zamiar udania się tam jako nieproszony gość. Na nic zdały się błagania matki martwiącej się o los syna, aby został w domu. Ostrzegła go przed trzema rodzajami gwałtownej śmierci, jakie spotkają go w podróży, ten jednak odrzekł, że poradzi sobie z każdym z tych niebezpieczeństw. I tak Lemminkäinen wyruszył, nie dając się pokonać żadnym przeciwnościom na swojej drodze: przeprawił się przez pełne płonących kamieni cmentarzysko, unieszkodliwił węża oraz wyszedł żywy ze spotkania z ptakiem o żelaznym dziobie. Dotarł do dworu Päivöli, gdzie stoczył pojedynek na czary z gospodarzem o najbardziej zaszczytne miejsce przy stole. Zwycięski Lemminkäinen zasiadł na honorowym miejscu, skąd zaczął pieśnią zaklinać wszystkich gości. Jak się jednak okazało, jednego z uczestników uczty pominął - starca z Ulappali, psiego dziada z bielmem na oku. Gdy ten zapytał, dlaczego został pominięty, usłyszał drwiącą odpowiedź. Zły starzec wyciągnął węża wodnego[2], zabił młodego zawadiakę, a następnie pociął jego ciało na kawałki mieczem i wyrzucił zwłoki w nurt rzeki śmierci, Tuoneli. Matka dowiedziała się o śmierci syna, gdy w domu pojawiła się krew na jego szczotce. Była zrozpaczona i zła na siebie, że nie…