Białoruś oczami Niemca. Bałtycki łańcuch po ponad trzech dekadach

Biało-czerwono-biała flaga jest wszechobecna w Wilnie od czasu sfałszowanych wyborów w sąsiednim kraju. Po raz pierwszy wisi na fasadzie Pałacu Wielkiego Księcia w solidarności z protestującymi na Białorusi. W Sejmie wisi za pulpitem. Po raz pierwszy litewski poseł przemawia po białorusku. Wilno oświetla w kolorach biało-czerwono-białych trzy krzyże górujące nad miastem. Widać to z daleka. Białorusini mieszkający w Wilnie codziennie protestują pod ambasadą Republiki Białorusi. Poza mniejszością historycznie zamieszkującą Litwę istnieje tutaj środowisko działaczy, studentów i pracowników mieszkających na uchodźstwie politycznym. Telewizja publiczna zbiera ponad 200 000 euro w postaci darowizn dla rannych i strajkujących uczestników protestów w Mińsku i innych miastach.

Dyplomacja litewska wykorzystała bliskie stosunki z sąsiednim krajem i stała się wiodącą siłą w wypracowaniu jasnego stanowiska wobec Mińska w Unii Europejskiej, oferując jednocześnie konkretne wsparcie dla Białorusinów żyjących na wygnaniu. Rząd litewski przyjął zbiegłą kandydatkę na prezydenta Swiatłanę Cichanouską, która obecnie kieruje z Wilna Radą Koordynacyjną ds. pokojowego przekazania władzy. W Wilnie zarejestrowanych jest kilkadziesiąt organizacji pozarządowych, które są zakazane na Białorusi, w tym Dom Praw Człowieka, która koordynuje wsparcie dla więźniów politycznych, oraz Europejski Uniwersytet Humanistyczny, który od 2006 roku jest także uniwersytetem na uchodźstwie, a wcześniej był zamknięty w Mińsku.

Euforia solidarności wskazuje na wspólną historię, która do tej pory nie była świętowana tak otwarcie i swobodnie. Wielkie Księstwo Litewskie jest uważane za historyczną kolebkę obu społeczeństw. Dzielą one zniknięcie własnej państwowości w trakcie rozbiorów Polski i Litwy, XX wiek skrajności z okupacją, prześladowaniami, ludobójstwem i przełomem politycznym w 1990 roku. Oprócz biało-czerwono-białej flagi, także Pogoń była godłem Republiki Białorusi w latach 1991–1995. Jest ona prawie identyczna z godłem Republiki Litewskiej. Z powodu sporu o dziedzictwo Wielkiego Księstwa wielu Białorusinów i Litwinów przez długi czas patrzyło na siebie z ostrożnością. Białoruski uniwersytet na uchodźstwie w Wilnie od czasu jego ponownego założenia w 2006 roku był pod „specjalnym nadzorem“ litewskiej inteligencji, ponieważ nie chciała ona tolerować w swoim kraju ostoi nowego białoruskiego nacjonalizmu etnicznego. Historycznie założyciele białoruskiego ruchu narodowego wybrali Wilno na swoją stolicę w nawiązaniu do historii Wielkiego Księstwa Litewskiego, a okrzyk bojowy "Wilnia nasza", a więc "Wilno należy do nas", przez długi czas był na końcu języka. Z kolei Litwini postrzegali dziedzictwo historyczne np. królewskiej siedziby w Grodnie jako część historii Litwy i patrzyli na swoich sąsiadów, podobnie jak wielu w Republice Federalnej Niemiec na utracone wschodnie prowincje Rzeszy Niemieckiej.

W 2020 roku nastąpił przełom w napiętych stosunkach sąsiedzkich, ponieważ zakres przemocy jednostek policyjnych,…