Spacer po zielonym Kownie

Kowno słynie z modernistycznej architektury okresu pierwszej niepodległości (1918-1940). Chlubą miasta są różnej wielkości i kształtu kamienice oraz budynki użyteczności publicznej położone przy głównych ulicach miasta. Równie ciekawym pomnikiem międzywojennej architektury są dzielnice będące ówcześnie przedmieściami „tymczasowej stolicy”. Jedną z nowych dzielnic była przylegająca od północy do Starego Miasta i Nowego Miasta Zielona Góra (lit. Žaliakalnis). Dzielnica jest dziś największą mieszkalną częścią Kowna. Jeśli wyłączyć z zestawienia dzielnice centralne, to w Žaliakalnis ceny mieszkań są najwyższe w mieście. Na cenę i prestiż lokali w tym miejscu wpływa kilka czynników: dogodne położenie w sąsiedztwie centrum, walory historyczne i architektoniczne budynków oraz cisza i spokój zielonej dzielnicy. Budowa nowej ojczyzny Po odzyskaniu przez Litwę niepodległości, Kowno potrzebowało przestrzeni, by móc sprostać nowej roli – tymczasowej stolicy. Szybko przekreślone marzenie o przeniesieniu stolicy do Wilna potwierdziło konieczność zaplanowania rozwoju miasta na dłużej. Już w 1919 roku granice miasta odsunięto na północ obejmując dotychczasowe przedmieścia. W 1923 roku powstał nowatorski i odważny plan rozbudowy Kowna, którego jedną z kluczowych dzielnic miała zostać właśnie Zielona Góra. To tutaj miało ziścić się prawdziwie litewskie Kowno. Nowy plan dla przyłączonych dzielnic został opracowany przez litewskiego architekta Antanasa Jokimasa i duńskiego urbanistę Petera Mariusa Frandsena. Koncepcja zakładała budowę nowoczesnej dzielnicy, która miałaby zostać symbolem nowej stolicy. Na Zieloną Górę miały przenieść się instytucje państwowe, w tym siedziby prezydenta, rządu i parlamentu. Sercem nowej dzielnicy miało zostać osiedle wybudowane na planie trapezu. Odważny plan stworzenia miasta ogrodu musiał być nie lada wyzwaniem ekonomicznym dla nowego państwa i jego nowej stolicy. Został zrealizowany tylko w niewielkiej części – jedynym widocznym śladem wielkiej wizji jest fragment planowanego „kowieńskiego trapezu” między ulicami Radvilėnų, Vydūno i K. Petrausko. Plan zabudowy według Jokimasa / Frandsena. Pomimo fiaska planu zabudowy Zielonej Góry dzielnica ta stała się popularna wśród nowej litewskiej inteligencji. Swoje mieszkania mieli tu ważni politycy, jak Juozas Tūbelis czy Petras Klimas, działacze społeczni, muzycy, pisarze. Ulice, przy których mieszkali często noszą dziś ich nazwiska. Żył tu także jeden ze współautorów utopijnego planu rozbudowy dzielnicy – Antanas Jokimas. Jego dom znajduje się przy alei Vydūno 17, w sercu nigdy niedokończonego osiedla w kształcie trapezu. Charakterystyczna drewniana willa spod siedemnastki oddaje niepowtarzalny styl zabudowy całej dzielnicy, drewnianych willi i dworków. Zielona wieś w centrum miasta Spacerując ulicami Zielonej Góry, ciągnącymi się niemal od brzegu Wilii na zachodzie do granic parku Ąžuolynas na południowym wschodzie można zauważyć, że niewiele się zmieniło od…