Nauka przez całe życie. Rozmowa z Liią Hänni o systemie edukacji w Estonii

Liia Hänni jest doradcą prezydent Estonii ds. edukacji, badań, społeczeństwa informacyjnego oraz demokracji. Jest ekspertką w zakresie e-demokracji – przed objęciem stanowiska w kancelarii prezydenta przez 11 lat była dyrektorem e-Riigi Akadeemia (Akademia e-Państwa), która wspiera projekty i edukuje w zakresie e-administracji (także na poziomie lokalnym). Maciej Makulski: Według raportu przygotowanego przez OECD w 2016 roku, Estonia uzyskuje bardzo dobre wyniki w kształceniu młodzieży, co potwierdzają także zeszłoroczne wyniki programu PISA. Patrząc z perspektywy kilkunastu ostatnich lat jakie decyzje i posunięcia dokonane przez Estonię okazały się kluczowe dla uzyskania tak dobrych wyników? Liia Hänni: System edukacji w Estonii jest oparty na zasadach równości i wszechstronności. Zasada równości została podkreślona w dokumencie określającym zasady kształcenia w szkołach podstawowych i w gimnazjach uchwalonym przez estoński parlament kolejno w latach 1993, 2004 i 2010. Pierwszy, nazwijmy to, zasadniczy okres nauki trwa do osiągnięcia 16 roku życia, opiera się na ujednoliconym programie nauczania od klasy pierwszej do dziewiątej. Jest to też okres, w którym uczniowie mogą wybrać swoją przestrzeń zainteresowań. Zgodnie z estońskim prawem, wszystkie instytucje edukacyjne mają obowiązek zapewnić uczniom określone wsparcie, na przykład psychologiczne, naukę wypowiadania się, wyrównywanie zaległości czy poradnictwo pedagogiczne. Wsparcie to jest bezpłatne. Regionalne centra wsparcia nauczania oferują ponadto wsparcie edukacyjne i psychologiczne dla uczniów, studentów, rodziców i pedagogów. Równy dostęp do edukacji zapewniony został na poziomie państwowym bez względu na pochodzenie społeczne i warunki materialne. Od 2006 roku w estońskich szkołach wszystkim uczniom oferowany jest bezpłatny ciepły posiłek, co przekłada się na malejący wpływ warunków społecznych i materialnych. Także usługi medyczne, dentystyczne i transport do szkół są wolne od opłat. Szkoły, zwłaszcza na obszarach wiejskich, oferują darmowe zajęcia pozalekcyjne zorientowane na rozwój zainteresowań. Niektóre szkoły posiadają internaty oferujące finansowane przez państwo wsparcie dla dzieci z tzw. rodzin trudnych. Wsparcie finansowe ze strony państwa jest ustalane na podstawie kryterium lokalizacji szkoły oraz liczby uczniów wymagających specjalistycznych usług lub mających poważne problemy w nauce. Estonia dokonała szeregu zmian w sposobie monitorowania i inspekcji szkół. W 2006 roku rola inspekcji została zredukowana i zastąpiona obowiązkowymi samoocenami dokonywanymi przez szkoły. W 2005 roku założony został Estoński System Informacji o Edukacji (Eesti Hariduse Infosüsteem, EHIS). Zgromadzone tam dane pozwalają śledzić ścieżkę edukacyjną ucznia, zawierają także informacje z takich instytucji jak Fundusz Ubezpieczenia Zdrowotnego czy Biuro ds. Obywatelstwa i Migracji. Istnieje ponadto specjalny system o nazwie EducationEye (HaridusSilm), pozwalający na kolekcjonowanie i publikowanie różnych danych i pomaga prowadzić politykę edukacyjną opartą na dowodach (evidence-based…