Współczesna Litwa w pigułce. Recenzja książki Piotra Kępińskiego „Litewski spleen”

-

„O Litwie, dalibógże! mniej wiem niż o Chinach” – nikogo chyba już nie dziwi, że te słowa z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza niekiedy padają przy okazji mniejszych i większych imprez związanych z Litwą. O naszym sąsiedzie słyszymy najczęściej w kontekście politycznym, w dodatku – niestety – odnośnie konfliktów i sporów. Biorąc to pod uwagę, śmiało można założyć, że książek o Litwie nigdy w Polsce za wiele, zarówno tych tłumaczonych z języka litewskiego, jak i rodzimych. Tym bardziej cieszy fakt, że jesienią, nakładem wydawnictwa Kolegium Europy Wschodniej, ukazała się książka Piotra Kępińskiego pod tytułem „Litewski spleen”.

Piotr Kępiński, poeta, krytyk literacki i eseista, juror Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus w latach 2007-2016, podczas październikowego spotkania autorskiego w Warszawie wielokrotnie podkreślał, jak bliska jest mu tematyka litewska. Mieszkał na Litwie kilka lat.  Wspólnie z Herkusem Kunčiusem, jednym z najbardziej cenionych litewskich literatów, napisał książkę „Rozmowa Litwina z Polakiem” (KEW, Wrocław 2015). „Litewski spleen” jest natomiast zbiorem esejów i artykułów, które na przestrzeni lat ukazywały się w „Nowej Europie Wschodniej”, „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym” oraz „Twórczości”, a także na blogu autora. Ich cel wydaje się jasny: przybliżyć polskim czytelnikom Litwę z każdej możliwej strony. Ponieważ, o ile na ogół jest ona obecna w świadomości historycznej, to o jej współczesnej kulturze mówi się rzadko. „Romantyzm, dwudziestolecie, czasy II wojny światowej – tylko w tym kontekście utrwaliliśmy Litwę w naszej pamięci. Polskie zainteresowanie tym krajem wyhamowało po roku 1945 i na tym hamulcu stoi do dzisiaj” – pisze autor we wstępie do książki. „Litewski spleen” to  przekrój najważniejszych zjawisk w litewskiej literaturze i sztuce, o których swego czasu mówiło się także w Polsce, ale najczęściej niewystarczająco głośno.

Przeczytaj także:  Rozmowa ludzi wolnych – recenzja „Rozmowy Litwina z Polakiem” Piotra Kępińskiego i Herkusa Kunčiusa

Autor wiele miejsca poświęca postaciom na ogół dobrze znanym: Czesławowi Miłoszowi i Tomasovi Venclovie, a także litewskiemu historykowi Alfredasowi Bumblauskasowi oraz filozofowi, pisarzowi i posłowi Parlamentu Europejskiego, zmarłemu niedawno Leonidasowi Donskisowi. Dobrą stroną książki jest jednak to, że postacie wielkie i zasłużone oraz dyskurs historyczno-polityczny nie przyćmiewają tematów związanych z kulturą współczesną, a nawet popularną. I tak, znajdziemy tu interesujące, bogate w szczegóły recenzje książek, o których mówiło się niewiele, a które wciąż czekają na półkach: powieść Litwin w Wilnie wspomnianego Herkusa Kunčiusa, pisarza cenionego, a przy tym jednego z najbardziej kontrowersyjnych (tłum. Michał Piątkowski, wyd. KEW, Wrocław 2014); poetycki kryminał o realiach litewskiej prowincji Gwiazdy epoki lodowcowej Renaty Šerelytė (tłum. Alicja Rybałko, wyd. Czarne, Wołowiec 2004), mocna proza Sigitasa Parulskisa o realiach w wojsku radzieckim Trzy sekundy nieba (tłum. Izabela Korybut-Daszkiewicz, wyd. Czytelnik, Warszawa 2008) i ciesząca się w miarę dużym rozgłosem pierwsza część historycznej sagi Silva rerum autorstwa Kristiny Sabaliauskaitė (tłum. Izabela Korybut-Daszkiewicz, wyd. Znak, Kraków 2015). Nie zabrakło słów o współczesnej poezji (Eugenijus Ališanka), fotografii, teatrze a nawet filmie: przeczytamy nie tylko o słynnym “ojcu chrzestnym amerykańskiej awangardy filmowej” Jonasie Mekasie, lecz również o goszczącym   niedawno w polskich kinach „Litewskim przekręcie” (Redirected, reż. Emilis Vėlyvis, 2014), komedii sensacyjnej klasy B, którą niektórzy litewscy krytycy mieli porównywać do filmów Tarantino…

Przeczytaj także:  Silva rerum, Kristina Sabaliauskaitė - recenzja

Przeczytaj także:  „Silva rerum” – rozmowa z autorką Kristiną Sabaliauskaitė

W swoich recenzjach i esejach Piotr Kępiński jest krytykiem przenikliwym, unika stereotypów, przywołuje konieczny do zrozumienia danego utworu kontekst historyczny i kulturowy. W książce nie brakuje także zabawnych anegdot i słodko-gorzkich wspomnień. „Litewski spleen” sprawdzi się dobrze w roli swoistego przewodnika po współczesnej kulturze litewskiej. Miłośnikom Litwy pomoże uporządkować wiedzę, a dla tych, którzy o Litwie wciąż wiedzą mniej niż o azjatyckim gigancie, będzie doskonałą lekturą na początek.

Piotr Kępiński „Litewski spleen” Kolegium Europy Wschodniej, Wojnowice 2017

Absolwentka Bałtystyki na Uniwersytecie Warszawskim. Autorka przekładów poezji i prozy z języków łotewskiego i litewskiego. Interesuje się historią i poetyką reklamy oraz narracją w biznesie. Lubi podróże na Północ. Mieszka w Warszawie. Prowadzi blog o literackiej stronie reklamy: www.smarzewska.com.

© Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy. Więcej informacji o prawach autorskich i zakup licencji.

3 KOMENTARZE

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Napisz swój komentarz
Wpisz swoje imię tutaj