Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Współczesna Litwa w pigułce. Recenzja książki Piotra Kępińskiego „Litewski spleen”

„O Litwie, dalibógże! mniej wiem niż o Chinach” – nikogo chyba już nie dziwi, że te słowa z III części „Dziadów” Adama Mickiewicza niekiedy padają przy okazji mniejszych i większych imprez związanych z Litwą. O naszym sąsiedzie słyszymy najczęściej w kontekście politycznym, w dodatku – niestety – odnośnie konfliktów i sporów. Biorąc to pod uwagę, śmiało można założyć, że książek o Litwie nigdy w Polsce za wiele, zarówno tych tłumaczonych z języka litewskiego, jak i rodzimych. Tym bardziej cieszy fakt, że jesienią, nakładem wydawnictwa Kolegium Europy Wschodniej, ukazała się książka Piotra Kępińskiego pod tytułem „Litewski spleen”.

Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

Piotr Kępiński, poeta, krytyk literacki i eseista, juror Nagrody Literackiej Europy Środkowej Angelus w latach 2007-2016, podczas październikowego spotkania autorskiego w Warszawie wielokrotnie podkreślał, jak bliska jest mu tematyka litewska. Mieszkał na Litwie kilka lat.  Wspólnie z Herkusem Kunčiusem, jednym z najbardziej cenionych litewskich literatów, napisał książkę „Rozmowa Litwina z Polakiem” (KEW, Wrocław 2015). „Litewski spleen” jest natomiast zbiorem esejów i artykułów, które na przestrzeni lat ukazywały się w „Nowej Europie Wschodniej”, „Gazecie Wyborczej”, „Tygodniku Powszechnym” oraz „Twórczości”, a także na blogu autora. Ich cel wydaje się jasny: przybliżyć polskim czytelnikom Litwę z każdej możliwej strony. Ponieważ, o ile na ogół jest ona obecna w świadomości historycznej, to o jej współczesnej kulturze mówi się rzadko. „Romantyzm, dwudziestolecie, czasy II wojny światowej – tylko w tym kontekście utrwaliliśmy Litwę w naszej pamięci. Polskie zainteresowanie tym krajem wyhamowało po roku 1945 i na tym hamulcu stoi do dzisiaj” – pisze autor we wstępie do książki. „Litewski spleen” to  przekrój najważniejszych zjawisk w litewskiej literaturze i sztuce, o których swego czasu mówiło się także w Polsce, ale najczęściej niewystarczająco głośno.

Przeczytaj także:  Rozmowa ludzi wolnych – recenzja „Rozmowy Litwina z Polakiem” Piotra Kępińskiego i Herkusa Kunčiusa

Autor wiele miejsca poświęca postaciom na ogół dobrze znanym: Czesławowi Miłoszowi i Tomasovi Venclovie, a także litewskiemu historykowi Alfredasowi Bumblauskasowi oraz filozofowi, pisarzowi i posłowi Parlamentu Europejskiego, zmarłemu niedawno Leonidasowi Donskisowi. Dobrą stroną książki jest jednak to, że postacie wielkie i zasłużone oraz dyskurs historyczno-polityczny nie przyćmiewają tematów związanych z kulturą współczesną, a nawet popularną. I tak, znajdziemy tu interesujące, bogate w szczegóły recenzje książek, o których mówiło się niewiele, a które wciąż czekają na półkach: powieść Litwin w Wilnie wspomnianego Herkusa Kunčiusa, pisarza cenionego, a przy tym jednego z najbardziej kontrowersyjnych (tłum. Michał Piątkowski, wyd. KEW, Wrocław 2014); poetycki kryminał o realiach litewskiej prowincji Gwiazdy epoki lodowcowej Renaty Šerelytė (tłum. Alicja Rybałko, wyd. Czarne, Wołowiec 2004), mocna proza Sigitasa Parulskisa o realiach w wojsku radzieckim Trzy sekundy nieba (tłum. Izabela Korybut-Daszkiewicz, wyd. Czytelnik, Warszawa 2008) i ciesząca się w miarę dużym rozgłosem pierwsza część historycznej sagi Silva rerum autorstwa Kristiny Sabaliauskaitė (tłum. Izabela Korybut-Daszkiewicz, wyd. Znak, Kraków 2015). Nie zabrakło słów o współczesnej poezji (Eugenijus Ališanka), fotografii, teatrze a nawet filmie: przeczytamy nie tylko o słynnym “ojcu chrzestnym amerykańskiej awangardy filmowej” Jonasie Mekasie, lecz również o goszczącym   niedawno w polskich kinach „Litewskim przekręcie” (Redirected, reż. Emilis Vėlyvis, 2014), komedii sensacyjnej klasy B, którą niektórzy litewscy krytycy mieli porównywać do filmów Tarantino…

Przeczytaj także:  Silva rerum, Kristina Sabaliauskaitė - recenzja
Przeczytaj także:  „Silva rerum” – rozmowa z autorką Kristiną Sabaliauskaitė

W swoich recenzjach i esejach Piotr Kępiński jest krytykiem przenikliwym, unika stereotypów, przywołuje konieczny do zrozumienia danego utworu kontekst historyczny i kulturowy. W książce nie brakuje także zabawnych anegdot i słodko-gorzkich wspomnień. „Litewski spleen” sprawdzi się dobrze w roli swoistego przewodnika po współczesnej kulturze litewskiej. Miłośnikom Litwy pomoże uporządkować wiedzę, a dla tych, którzy o Litwie wciąż wiedzą mniej niż o azjatyckim gigancie, będzie doskonałą lekturą na początek.

Piotr Kępiński „Litewski spleen” Kolegium Europy Wschodniej, Wojnowice 2017

  • Kamil

    Możecie polecić coś podobnego dla Łotwy?

    • Niestety na rynku nie ma podobnej książki o Łotwie. Będziemy pracować, by kiedyś podobna publikacja powstała 🙂

      • Kamil

        Z przyjemnością przeczytam, jeśli już coś takiego się ukaże. Tak samo rzecz się ma z podręcznikiem po polsku do nauki łot 😉

Polub nas na Facebooku!