Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Leonard Wyrzykowski – portrecista ryżan

Od dziś przez trzy tygodnie (17.11-7.12) w Bibliotece Miejskiej w Puławach będzie prezentowana wystawa o Leonardzie Wyrzykowskim. To nazwisko mało znane w Polsce, ale tysiące łotewskich rodzin w swoich albumach posiada portrety przodków wykonane przez polskiego fotografa okresu przełomu wieków XIX i XX.

Leonard Wyrzykowski (1856 - 1927)

Leonard Wyrzykowski (1856 – 1927)

Pokazywana niedawno w warszawskim Domu Spotkań z Historią wystawa „Kocham fotografię. Portret epoki w obiektywie Stanisława Kazimierza Kossakowskiego” przybliża nam jednego z kilku znakomitych polskich artystów fotografii rodem z ziem litewskich. W historii nie tylko polskiej fotografii poczesne miejsce zajmują tacy artyści jak Jan Bułhak, Bolesława i Edmund Zdanowscy czy wspomniany Stanisław Kossakowski. Ich prace wielokrotnie pokazywane były na wystawach w Polsce oraz Litwie.

Zdecydowanie mniej znana jest w Polsce działalność polskich fotografików na terytorium dzisiejszej Łotwy. Tymczasem wnieśli oni istotny wkład w rozwój swego rzemiosła na ziemi łotewskiej, a wykonywane przez nich portrety do dnia dzisiejszego zdobią rodzinne albumy mieszkańców Rygi, Lipawy czy Dyneburga.

Jednym z prekursorów nowoczesnej (według kryteriów swojej epoki) fotografii portretowej na Łotwie był Leonard Wyrzykowski, którego 160. rocznica urodzin przypada w tym roku. Swój ryski salon fotograficzny prowadził przez 40 lat, co czyni go do dnia dzisiejszego – według znawcy zagadnienia łotewskiego historyka Voldemāra Eihenbauma – najdłużej działającym fotografem w historii fotografii na ziemiach łotewskich.

* * *

Leonard-Aleksander Wyrzykowski urodził się w 1856 roku w guberni kowieńskiej jako syn Władysława i Zofii z Myszkowiczów. Jeszcze przed 1865 rokiem rodzice przenieśli się do folwarku Nowa Ferma pod Prelami w Łatgalii (młodszy brat Leonarda – Michał urodził się w 1865 roku już w folwarku Nowa Ferma). Nie znamy powodów, dla których szlachecka rodzina z Litwy kowieńskiej trafia do małego folwarku w Łatgalii, mogło to mieć jednak związek z carskimi represjami po Powstaniu Styczniowym z 1863 roku, kiedy to dziesiątki rodzin z litewskich guberni za udział w zrywie powstańczym traciły swoje majątki, a po odbyciu kary więzienia lub zsyłki miały zakaz powrotu do rodzinnych stron. Czy tak było również w przypadku Wyrzykowskich – z braku źródeł nie wiemy.

Nic nie wiemy także o wczesnej młodości i latach edukacji Leonarda. Z księgi metrykalnej kościoła Matki Boskiej Bolesnej w Rydze dowiadujemy się natomiast, że 23-letni Leonard Wyrzykowski w marcu 1880 roku poślubił Marię-Wiktorię Rudzińską z rodziny także wywodzącej się z Litwy kowieńskiej.

Zakład fotograficzny na rogu ulic Aleksandrowskiej i Paulucci w Rydze Leonard otworzył w 1885 roku, prowadził go początkowo wspólnie z Bronisławem Czerwińskim. Przy ul. Aleksandrowskiej 2 (obecnie mieści się w tym budynku poczta) zakład  działał przez 27 lat, tj. do 1912 roku, kiedy to przeniósł się do wybudowanego w 1910 roku budynku przy ul. Suworowskiej 14 (obecnie ul. Krišjāņa Barona 14). W okresie letnim Leonard prowadził ponadto filię w Majorenhofie przy ulicy Omnibusa 4, a następnie ul. Jomas 23. Leonard Wyrzykowski prowadził swój zakład fotograficzny w Rydze przez 40 lat, tj. do 1925 roku. Krótko przed śmiercią przeniósł się do Wilna, gdzie zmarł 5 marca 1927 roku. Po śmierci Leonarda Wyrzykowskiego jego zakład fotograficzny przejął Witold Urbanowicz.

W swojej profesji Leonard Wyrzykowski osiągnął wysoką pozycję zawodową, ciesząc się zasłużoną opinią artysty-fotografa, a jego atelier przy Aleksandrowskiej było pierwszym nowoczesnym salonem fotograficznym w Rydze. Artyzm prac Leonarda został doceniony na Wystawie Jubileuszowej w 1901 roku z okazji 700-lecia Rygi, a jego ekspozycja nagrodzona srebrnym medalem.

Zdjęcie Anny Jonajtis ze zbiorów rodziny Ostrowskich-Arbaczewskich. Zdjęcia rodziny Wyrzykowskich z rodzinnego albumu Krzysztofa Pacanowskiego, prawnuka Leonarda Wyrzykowskiego. Pozostałe zdjęcia ze zbiorów Voldemāra Eihenbauma

Leonard Wyrzykowski angażował się także w życiu publicznym. W latach 1909 oraz 1913 kandydował w wyborach do Miejskiej Dumy (w 1913 roku zdobywając 1887 głosów uzyskał drugi wynik wyborczy na swojej liście, dzięki czemu został deputowanym). Wspierał działalność Rzymskokatolickiego Towarzystwa Dobroczynności oraz Polskiego Towarzystwa „Oświata”, był też prezesem Polskiego Klubu „Auszra” (przez pewien okres „Auszra” miała swoją siedzibę w domu Wyrzykowskich przy ul. Dzirnavu 40). W jednej z gazet z grudnia 1911 roku znajdujemy takie oto ogłoszenie: „Nowa biblioteka publiczna. Szlachcic Leonard Wyrzykowski otrzymał zezwolenie na otwarcie publicznej biblioteki z czytelnią przy ul. Newskiej 12”[1].

Te przykłady stawiają Wyrzykowskiego w rzędzie tych wybitnych jednostek społeczności polskiej w Rydze, które sukcesy zawodowe łączyły z zaangażowaniem w pracy społecznej na rzecz uboższych i gorzej wykształconych warstw społeczeństwa.

W 1906 roku, w wieku 48 lat zmarła żona Leonarda – Maria Wyrzykowska z Rudzińskich (wspólny nagrobek jej i jej ojca Aleksandra znajduje się na cmentarzu  św. Michała w Rydze, zaraz za główną bramą). Leonard i Maria mieli czwórkę dzieci – syna Bolesława (ur. 1880) oraz 3 córki: Marię (ur. 1885, po mężu Wojtkiewicz), Józefę (ur. 1887, Miłodrowska) i Zofię (ur. 1888, Naruszewicz). Bolesław był muzykiem[2], dyrygentem orkiestry dętej Ryskiego Towarzystwa Muzycznego „Hüon” (Hyon). Było to cenione towarzystwo (w 1938 roku obchodziło jubileusz 130-lecia), a sama orkiestra występowała często podczas przedstawień operowych i teatralnych w Rydze.

* * *

W 2014 roku w Ambasadzie RP w Rydze przygotowana została wystawa poświęcona polskim fotografikom działającym na Łotwie od drugiej połowy XIX wieku do 1940 roku pt. „Wyrzykowski i inni. Wkład Polaków w rozwój fotografii na Łotwie”. Wystawa była prezentowana w Rydze, Lipawie, Dyneburgu, Walmierze, Jełgawie oraz Krasławiu i Rzeżycy. Od 17 listopada do 7 grudnia br. część tej ekspozycji, poświęconą Leonardowi Wyrzykowskiemu oraz Bolesławowi Tałłat-Kiełpszowi, będzie można obejrzeć w Bibliotece Miejskiej w Puławach.

Chcesz otrzymywać więcej informacji na ten temat? Subskrybuj nasz newsletter!
Raz w miesiącu otrzymasz na swoją skrzynkę zestawienie najważniejszych artykułów.

[1] Latviešu Avīze nr 137 (01.12.1911 r.)

[2] Ojciec Leonard oprócz zakładu fotograficznego prowadził także sklep z instrumentami muzycznymi.

Polub nas na Facebooku!