Wpływ białoruskiej elektrowni jądrowej w Ostrowcu na kraje bałtyckie

Białoruska elektrownia jądrowa w Ostrowcu, chociaż powstała jako projekt gospodarczy, ma także znaczenie polityczne. Na tą dwuwymiarowość wskazuje Anna Dyner, analityk Polskiego Instytutu Spraw Międzynarodowych: "Jej powstanie, przy wsparciu Rosji, miało pokrzyżować plany budowy nowej elektrowni jądrowej na Litwie. Z kolei sprzedaż energii elektrycznej do państw UE miała zapewnić Białorusi dodatkowe dochody”. Obiekt w Ostrowcu powstał przy wielkim wsparciu Rosji. Został on sfinansowany ze środków pozyskanych z Rosji w formie kredytu i zbudowany przez rosyjską spółkę Rosatom, którego dyrektor generalny Aleksiej Lichaczew brał udział w uroczystości otwarcia elektrowni. W związku z decyzją państw Unii Europejskiej o niekupowaniu białoruskiej energii, projekt mocno stracił na znaczeniu gospodarczym. Anna Dyner zauważa, że ta decyzja powoduje zwiększenie białoruskiego uzależnienia od Rosji: "Białoruś w najbliższych latach będzie musiała spłacić kredyt zaciągnięty na inwestycję, to z Rosji będzie pozyskiwać paliwo jądrowe i tam sprzedawać energię elektryczną”.

Projekt w elektrowni w Ostrowcu od lat jest jednym z ważniejszych wyzwań dla najbliższych sąsiadów – państw bałtyckich, a zwłaszcza Litwy. Litwa 20 kwietnia 2017 roku, a więc na kilka lat przed otwarciem obiektu, przyjęła ustawę o niezbędnych środkach przeciw zagrożeniom stwarzanym przez niebezpieczne elektrownie jądrowe w krajach trzecich. Celem ustawy było ustanowienie ogólnych zasad, warunków i etapów realizacji ochrony systemu elektroenergetycznego Republiki Litewskiej i jej rynku energii elektrycznej przed dostępem energii elektrycznej z państw trzecich, w których znajdują się niebezpieczne elektrownie jądrowe. Zapis o ograniczeniu importu energii elektrycznej z państw trzecich przewiduje wyjątek dla energii niezbędnej dla zapewnienia niezawodności systemu elektroenergetycznego Republiki Litewskiej[1].

Litwa od razu po uruchomieniu elektrowni wstrzymała handel energią z Białorusią. Na taki krok nie zdecydowała się od razu Łotwa. Białoruś jest dla Łotwy ważnym partnerem handlowym, port w Rydze jest jednym z głównych korytarzy tranzytowych dla białoruskiego eksportu. Łotwa obawiała się również szybszego odłączenia sieci energetycznych od Rosji. Łotwa nie jest w stanie sama pokryć całego zapotrzebowania na energię elektryczną. Mimo to podczas posiedzenia łotewskiego rządu 25 sierpnia 2020 roku, ministrowie podjęli decyzję o wstrzymaniu handlu energią z Białorusią w przypadku uruchomienia elektrowni. Estonia w geście solidarności z pozostałą dwójką partnerów wstrzymała kontakty energetyczne z Białorusią. Powstrzymanie napływu białoruskiej energii zależy jednak przede wszystkim od operatorów krajowych systemów przesyłowych tych państw. Sieć energetyczna państw bałtyckich jest częścią Zintegrowanego Systemu Elektroenergetycznego zwanego pierścieniem BRELL. Obejmuje on systemy przesyłowe Białorusi, Rosji i państw bałtyckich. Fizyczny przepływ energii elektrycznej pomiędzy Białorusią, Rosją i krajami bałtyckimi ma być utrzymany do końca 2025 roku, kiedy powinna zostać zakończona synchronizacja sieci…