Piszemy o krajach regionu Morza Bałtyckiego

Blokada ekonomiczna Litwy w 1990 roku

25 lat temu rozpoczęła się blokada ekonomiczna Litwy. Sankcje wprowadzone przez prezydenta Związku Sowieckiego Michaiła Gorbaczowa były reakcją na ogłoszenie 11 marca 1990 roku Aktu Przywrócenia Niepodległości przez parlament Litewskiej SRS.

Przeczytaj także:  25. rocznica obrony wieży telewizyjnej w Wilnie

Jak przypomina rosyjski portal gazeta.ru, 18 kwietnia 1990 roku weszły w życie postanowienia o sankcjach ekonomicznych nałożonych na Litwę przez centralne władze w Moskwie. Była to odpowiedź kierownictwa sowieckiego na dążenia niepodległościowe Wilna. W 1988 roku na Litwie powstał ruch „Sąjūdis”, który w wyborach pod koniec lutego 1990 roku zdobył większość w Radzie Najwyższej Litewskiej SRS. 11 marca 1990 roku Rada Najwyższa uchwaliła Akt Przywrócenia Niepodległości. Litewski parlament uchylił obowiązywanie Konstytucji ZSRS oraz deklaracji tzw. „Sejmu Ludowego” z 1940 roku o wejściu kraju w skład Związku Sowieckiego.

Ówczesny prezydent ZSRS postanowił przeciwdziałać tendencjom niepodległościowym. Portal gazeta.ru cytuje artykuł Gorbaczowa, który ukazał się w „Prawdzie”, w którym sowiecki przywódca stwierdzał m. in.: „Obecne kierownictwo litewskie nie słucha głosu rozsądku, (…), podejmuje jednostronne działania sprzeczne z Konstytucją ZSRS, mające otwarcie prowokacyjny i obraźliwy dla całego Związku charakter”. Ponieważ kierownictwo litewskie nie zamierzało ustąpić, kolejnym krokiem Gorbaczowa było przejście od prób nawiązania dialogu do gróźb, a następnie do działań.

Tuż przed Wielkanocą, w Wielki Piątek, 13 kwietnia 1990 roku – przypomina rosyjski portal – Gorbaczow wspólnie z premierem ZSRS Nikołajem Ryżkowem skierował do władz litewskich ultimatum. Moskiewskie kierownictwo oczekiwało przywrócenia do 15 kwietnia obowiązywania sowieckiej konstytucji i rezygnacji z żądania niepodległości, pod rygorem wprowadzenia sankcji ekonomicznych. Ponieważ warunki postawione w ultimatum nie zostały spełnione, już 17 kwietnia Rada Ministrów ZSRS wprowadziła sankcje, które weszły w życie następnego dnia.

Jak podaje gazeta.ru „blokada ekonomiczna zaczęła się od ograniczenia dostaw ropy naftowej i gazu na Litwę, a jej kolejnym etapem było ogłoszenie listy towarów, które nie mogły być wwożone na Litwę, zawierającej produkty spożywcze i różnego rodzaju surowce, których brak wstrzymywał pracę większości litewskich przedsiębiorstw”. W górę poszły ceny gazu i benzyny, władze litewskie zmuszone były do wprowadzenia talonów na produkty. Rozpoczęła się również blokada morska.

Blokada ekonomiczna miała również negatywne skutki dla gospodarki sowieckiej, ponieważ na terytorium Litwy znajdowało się ok. stu przedsiębiorstw o znaczeniu ogólnokrajowym. Sankcje uderzyły również w obwód kaliningradzki, otrzymujący z Litwy większą część energii elektrycznej. „W tym czasie władze Litwy przestały dostarczać energię elektryczną także do sowieckich jednostek wojskowych znajdujących się na terytorium republiki” – zauważa gazeta.ru.

Sytuacja gospodarcza na Litwie zaczęła się pogarszać: „Importujemy cukier, sól i margarynę, a mówię tylko o najbardziej potrzebnych produktach. Tych towarów wystarczy nam na dwa miesiące” – alarmował w kwietniu ówczesny wicepremier Litwy Algirdas Brazauskas. W maju premier Litwy Kazimiera Prunskienė podjęła bezskuteczną próbę osiągnięcia kompromisu z Moskwą przy pośrednictwie ambasadora USA. Jedną z odpowiedzi Litwy na blokadę było zmniejszenie o 10% dostaw produktów przemysłu mięsnego i mleczarskiego.

Gazeta.ru przypomina, że w tym samym czasie analogiczne procesy niepodległościowe trwały na Łotwie i w Estonii, co przysporzyło Moskwie kolejnych problemów. Konsensus udało się osiągnąć pod koniec czerwca: Litwa na prośbę władz w Moskwie zgodziła się na 100 dni zawiesić obowiązywanie Aktu Przywrócenia Niepodległości. Zgodnie z obietnicą Gorbaczowa 2 lipca 1990 roku blokada ekonomiczna została zdjęta. Jednak ponieważ kolejne negocjacje dotyczące wyjścia Litwy ze składu ZSRS przeciągnęły do grudnia 1990 roku i nie przyniosły rezultatu, obowiązywanie Aktu zostało przywrócone.

Gorbaczow zareagował użyciem siły wobec zbuntowanej republiki. Do Wilna i kilku innych litewskich miast zostały skierowane wojska, w tym oddziały desantowe. 13 stycznia 1991 roku doszło do masakry cywilnych obrońców wieży telewizyjnej w Wilnie. Jak stwierdza autor artykułu w gazeta.ru w wyniku rozlewu krwi „o wejściu Litwy w skład nowego Państwa Związkowego nie mogło być już mowy”.

 

Zdjęcie: Demonstracja w czasie wizyty Michaiła Gorbaczowa w Szawlach na Litwie w styczniu 1990 roku. Fot. Rimantas Lazdynas / Wikipedia.org

Polub nas na Facebooku!