Wystawa “Piękność twą widzę. Od Čiurlionisa do Kairiūkštisa”

-

Przygotowywana przez Muzeum Narodowe w Szczecinie we współpracy z Muzeum Narodowym im. M. K. Čiurlionisa w Kownie wystawa sztuki litewskiej pierwszej połowy XX wieku jest pierwszą w Polsce panoramiczną prezentacją zjawisk artystycznych w sztuce litewskiej przełomu XIX i XX wieku oraz pierwszych dekad ostatniego stulecia, intensywnie rozwijającej się równolegle do polskiego modernizmu i wczesnej awangardy.

W przestrzeni wczesnomodernistycznego gmachu Muzeum Narodowego w Szczecinie kuratorzy zdecydowali się zaprezentować blisko 100 starannie wyselekcjonowanych ze zbiorów kowieńskich dzieł takich artystów, jak Petras Kalpokas, Antanas Žmuidzinavičius, Antanas Samuolis, Adomas Galdikas i Antanas Gudaitis czy Victoras Vizgirda. Nie brakuje także reprezentacji twórczości najsłynniejszego twórcy litewskiego przełomu XIX i XX wieku – uznawanego za narodowego wieszcza litewskiego – Mikalojusa Konstantinasa Čiurlionisa.

W czasie swego krótkiego życia Čiurlionis – przedstawiciel środkowoeuropejskiego symbolizmu, uważany za prekursora abstrakcji i surrealizmu, poszukując charakterystycznej dla fin de siècle’u syntezy malarstwa i muzyki stworzył indywidualny język i styl wypowiedzi artystycznej. Artysta, nawiązując do starych litewskich bajek i opowiadań, w komponowanych na wzór utworów muzycznych malarskich poematach krajobrazu starał się przedstawić archetypiczne poczucie związku Litwinów z naturą. Skomponował około 400 utworów oraz 300 obrazów, liczne grafiki, rysunki i szkice, a także utwory literackie, zarówno poetyckie pisane wierszem, jak i pisane prozą poematy.

W dziełach twórców litewskich kolejnych dwu generacji obecnych na wystawie można prześledzić proces kształtowania się narodowej sztuki litewskiej, co wydaje się szczególnie interesujące w kontekście odzyskania przez Litwę niepodległości i ogłoszenia 16 lutego 1918 roku Aktu Niepodległości Republiki Litwy. Ciekawym i ważnym aspektem wystawy jest również możliwość przyjrzenia się licznym koincydencjom stylistycznym i formalnym ze sztuką zachodnioeuropejską, głównie francuską i niemiecką, i – co zważywszy na wielowiekowe bliskie sąsiedzkie więzy dość oczywiste – ze sztuką polską. O tych licznych europejskich powinowactwach można się było dobitnie przekonać podczas niedawnej (2018), zorganizowanej z wielkim rozmachem wystawy symbolizmu krajów nadbałtyckich w paryskim Musée D’Orsay.

W kontekście Pomorza oraz dawnych zbiorów szczecińskich warto odnotować obecność na wystawie dzieł Pranasa Domšaitisa (Franza Domscheita) – interesującego ekspresjonisty, wystawiającego początkowo z Maksem Liebermannem, Edvardem Munchem, Käthe Kollwitz i Lovisem Corinthem. Po dojściu do władzy nazistów dzieła Domšaitisa uznane zostały za sztukę zwyrodniałą, wówczas zostały skonfiskowane bądź usunięte ze zbiorów muzealnych – także w Szczecinie (Museum der Stadt Stettin). Wystawiający w latach 20. i początkach lat 30. XX wieku m.in. w Berlinie, Hamburgu, Królewcu, Lubece i Szczecinie Pranas Domšaitis w 1938 roku wyjechał do Austrii, a w 1949 roku wyemigrował do Kapsztadu.

Na wystawie można dostrzec obok cech narodowej szkoły litewskiej, licznych odmienności, ale także analogii ze sztuką polską, również rozmaite biograficzne wątki związane z Polską, których choćby u obu twórców, których nazwiska pojawiają się w tytule wystawy – nie brakuje. Dość wspomnieć o warszawskich studiach Čiurlionisa w pracowni Ferdynanda Ruszczyca i Kazimierza Stabrowskiego, jego licznych polskich przyjaźniach, a w przypadku Vytautasa Kairiūkštisa o zorganizowanej przez niego wspólnie z Władysławem Strzemińskim w Wilnie pierwszej Wystawie Nowej Sztuki i związkach artysty z ugrupowaniami Blok i Praesens.

Szczecińska wystawa została pomyślana jako swoisty wizualny leksykon sztuki litewskiej obejmujący 24 twórców dwu generacji działających w pierwszej połowie XX w. Jest cenną okazją, aby przekonać się, jak w istocie niewiele wiemy w Polsce o sztuce naszych sąsiadów, wreszcie pozwala zweryfikować dość powszechnie panujące przekonanie o jej postromantycznym charakterze.

dr Dariusz Kacprzak

Artyści: Mikalojus Konstantinas ČIURLIONIS (1875–1911), Pranas DOMŠAITIS (1880 – 1965), Vladas DRĖMA (1910–1995), Vladas EIDUKEVIČIUS (1891–1941), Adomas GALDIKAS (1893–1969), Antanas GUDAITIS (1904–1989), Vytautas KAIRIŪKŠTIS (1890–1961), Petras KALPOKAS (1880–1945), Leonardas KAZOKAS (1905–1981), Elena KAŽDAILEVIČIŪTĖ (1899–?), Matas MENČINSKAS (1896–1942), Irena PACEVIČIŪTĖ (1918–2002), Petras RIMŠA (1881–1961), Antanas SAMUOLIS (1899–1942), Adomas SMETONA (1901–1942), Jonas ŠILEIKA (1883–1960), Kazys ŠIMONIS (1887–1978), Stasys UŠINSKAS (1905–1974), Adolfas VALEŠKA (1903–1994), Adomas VARNAS (1879–1979), Justinas VIENOŽINSKIS (1886–1960), Viktoras VIZGIRDA (1904–1993), Juozas ZIKARAS (1881–1944), Antanas ŽMUIDZINAVIČIUS (1876–1966).

 

 

Piękność twą widzę. Od Čiurlionisa do Kairiūkštisa – sztuka litewska pierwszej połowy XX wieku

Muzeum Narodowe w Szczecinie, ul. Wały Chrobrego 3

wystawa czynna: 5 września – 29 listopada 2020
otwarcie wystawy: 4 września 2020, godzina 18.00

kuratorzy: Osvaldas Daugelis, dr Dariusz Kacprzak
współpraca kuratorska: Genovaitė Vertelkaitė-Bartulienė

organizatorzy: Muzeum Narodowe w Szczecinie, Muzeum Narodowe im. M.K. Čiurlionisa w Kownie (Nacionalinis M.K. Čiurlionio dailės muziejus)

patronat honorowy: Eduardas Borisovas, Ambasador Repuliki Litewskiej w Rzeczypospolitej Polskiej, Olgierd Geblewicz, Marszałek Województwa Zachodniopomorskiego

 

Informacja: Muzeum Narodowe w Szczecinie 

Przegląd Bałtycki powstał w styczniu 2015 r. Serwis dostarcza informacji nt. państw regionu Morza Bałtyckiego.

© Materiał chroniony prawem autorskim – wszelkie prawa zastrzeżone. Dalsze rozpowszechnianie artykułu tylko za zgodą wydawcy. Więcej informacji o prawach autorskich i zakup licencji.

ZOSTAW ODPOWIEDŹ

Napisz swój komentarz
Wpisz swoje imię tutaj