Uczyć się od Bałtów, czyli berlińczyk na Litwie

Na początku było rozczarowanie. Bezpośrednio po przyjeździe na Litwę, jesienią 2011 roku szukałem miejsca, w którym mówi się tylko po litewsku. To nie było łatwe, bo wiele osób w stołecznym Wilnie porozumiewa się także po rosyjsku i po polsku. Mieszkałem początkowo w wynajmowanym mieszkaniu. Przyjęła mnie osiemdziesięciosześcioletnia aktorka Aldona, mieszkała w przestronnym mieszkaniu w domu dla zasłużonych artystów opery, gdzie mieści się kino Skalvija. Po tym, jak przez parę dni komunikowaliśmy się rękami i nogami, okazało się, że Aldona pod koniec lat czterdziestych studiowała w Akademii Teatralnej w Moskwie. Jej próby, by zapomnieć rosyjski, były co prawda całkiem udane, ale właśnie tylko całkiem. A z tej racji, że moją służbę cywilną odbyłem w Rosji, co także nie pozostało bez śladu, sprawy naszego wspólnego życia omawialiśmy po rosyjsku. Z czysto pragmatycznych powodów, co skutkowało przykrościami po obu stronach.

***

Było jednak coś gorszego. Na wysokim miejscu listy mojej wynajmującej stał „zły polski drób”. Potrzebowałem paru miesięcy, by zrozumieć, dlaczego najtańsze jabłka w supermarkecie po litewsku nazywane są zawsze „polskimi jabłkami”. Jeśli rosyjskość w litewskiej codzienności jest synonimem zła, to polskość – złej jakości. Ale ta świadomość nie jest bardzo pomocna w nauczeniu się litewskiego. Ten język dzięki ojcom ruchu narodowego z XIX stulecia i późniejszemu okresowi po I wojnie światowej został z dużym sukcesem oczyszczony z prawie wszystkich obcych naleciałości. Dla leniwego cudzoziemca takiego jak ja jest więc prawie niemożliwe, by zacząć się uczyć. Po prostu nic nie rozumiem.

Po doświadczeniu z mieszkaniem u Aldony inni Litwini okazali się być jeszcze większym problemem, bo nigdzie nie chcieli rozmawiać ze mną po litewsku. Przy czym oficjalnie są bardzo różni – istnieje nawet pięć regionów etnograficznych, o których po przeprowadzce rodziny uczą się w szkole moje dzieci. Przynajmniej w trzech sprawach wszyscy na Litwie są zgodni: 1. Wielki książę Witold był super facetem, bo w 1410 roku zwyciężył Niemców pod Tannenbergiem. 2. Litewski jest spokrewniony z sanskrytem, jednym z najstarszych, a po chińskim najtrudniejszym językiem świata. 3. Litwini jako naród stoją przed demograficznym unicestwieniem.

Do głównych powodów zbliżającego się końca należy emigracja młodzieży do Irlandii i Anglii, a także wysoki poziom urodzeń wśród mówiących po słowiańsku mieszkańców rejonów wokół stolicy. Imigracja, co ciekawe, nie gra żadnej roli: co prawda Unia Europejska przydzieliła Litwie około tysiąca uchodźców z Bliskiego Wschodu, a ta wielu z nich przyjęła, ale większość z nich uciekła do Niemiec, co bardzo wstrząsnęło zaufaniem ekstremalnie gościnnych Litwinów. Krótko mówiąc: nie jest…