W Niemczech otwarto Muzeum Kanta

O Kancie wie chyba każdy wykształcony Polak, nie ma więc sensu przybliżania życiorysu autora Krytyki czystego rozumu. Niedawno w Niemczech i innych krajach europejskich obchodzono Rok Kanta, z okazji 300. rocznicy urodzin oraz 220. rocznicy śmierci. Obchody objęły także województwo warmińsko-mazurskie, z którego terenami Kant był również związany.

W Krajowym Muzeum Wschodniopruskim z okazji roku kantowskiego od 18 kwietnia do 13 października 2024 roku prezentowana była wystawa specjalna „Kant 300: Życie w Królewcu”. Pokazano na niej unikatowe obiekty, niektóre nigdy wcześniej nieudostępniane publiczności, odnoszące się do Kanta i jego życia. Wystawa próbowała walczyć ze stereotypem, że życie królewieckiego filozofa było monotonne. A to wcale nie tak.

Przeczytaj także: Muzeum Wschodniopruskie otwarte po dłuższej przerwie

Media polskie otwarcia nowej placówki w Lüneburgu nie zauważyły, jednak o budowie Muzeum Kanta informował już w 2022 roku Instytut Zachodni w Poznaniu, zajmujący się tematyką niemiecką. Jak przekazał instytut, w uroczystości położenia „kamienia węgielnego” w grudniu 2022 roku udział wzięli m.in. minister nauki i kultury Dolnej Saksonii Falko Mohrs z SPD, ówczesna minister stanu ds. kultury z Partii Zielonych Claudia Roth, a także kierowniczka działu „Historia. Pamięć” w urzędzie federalnym ds. kultury i mediów Maria Bering. Twórcą obiektu został architekt Gregor Sunder-Plassmann.

Nowe muzeum powstało w ramach rozbudowy Ostpreußisches Landesmuseum w Lüneburgu, na powierzchni ok. 500 m2. W budowie partycypowała federacja wydzielając kwotę 5,6 mln euro z budżetu wspomnianego wcześniej urzędu ds. kultury i mediów. Inna część środków, w wysokości 2,4 mln euro, była przekazana przez władze krajowe Dolnej Saksonii, w której leży Lüneburg.

Ministerka Claudia Roth podczas uroczystości podkreśliła, że w Lüneburgu pokazany zostanie teraz „imponujący świat idei” Kanta. Według Roth, myśl Kanta wciąż jest aktualna, choćby w kontekście światowego pokoju, a także popularyzacji idei Oświecenia.

Wreszcie, po kilku latach budowy i przygotowywania ekspozycji, stało się.

12 marca 2026 roku uroczyście otwarto Muzeum Kanta, wraz ze stałą wystawą poświęconą królewieckiemu filozofowi. Na stronie Krajowego Muzeum Wschodniopruskiego możemy przeczytać, że„Jest to pierwsza stała wystawa w Niemczech poświęcona najważniejszemu niemieckiemu myślicielowi oświecenia i najsłynniejszemu mieszkańcowi Prus Wschodnich. Będzie ona mieścić się w rozbudowywanej obecnie części muzeum. Od 2016 roku, dzięki połączeniu własnych zbiorów z długoterminowym wypożyczeniem od byłego Muzeum Miejskiego Królewca w Duisburgu, muzeum posiada największą zachowaną kolekcję dzieł Kanta. Unikatowe eksponaty, prezentowane w zapadający w pamięć sposób, przedstawiają Immanuela Kanta”.

Otwarcie Muzeum Kanta w Lüneburgu, 11.03.2026. Zdj. Teresa Halbreiter / Ostpreußisches Landesmuseum.

Jednocześnie muzeum pyta: „Czy rzeczywiście był tak skrupulatny, z rygorystycznie ustalonym harmonogramem dnia, że mieszkańcy Królewca mogli rzekomo według niego nastawiać zegarki? Jak obraz samotniczego myśliciela ma się do opowieści towarzyskiego, dowcipnego towarzysza i znakomitego mistrza bilarda?”

Być może na te pytania poznamy odpowiedzi, udając się do Lüneburga.

Muzeum przypomina, że Kant opuścił rodzinny Królewiec zaledwie na kilka lat i nigdy nie wyjechał z samych Prus Wschodnich. „Jakież to było miasto, położone na dalekim wschodzie Prus nad Pregołą, które Kant uważał za »odpowiednie miejsce do poszerzania wiedzy o naturze ludzkiej« i dlatego odrzucał wszelkie zagraniczne oferty? Stary Królewiec upadł w 1945 roku. Niewiele w dzisiejszym rosyjskim Kaliningradzie przypomina o jego dawnej świetności. Wystawa wykorzystuje złożoną rekonstrukcję w rzeczywistości wirtualnej, aby ożywić historyczny Królewiec z czasów Kanta – w wysokiej rozdzielczości i w 3D”.

Ale w muzeum chodzi nie tylko o związki Kanta z Królewcem.

Jak przekonują autorzy ekspozycji „wystawa koncentruje się na myśli Kanta i jej znaczeniu dla współczesnego świata. Przybliża filozofa Kanta szerszej publiczności. Sceniczne ekspozycje i interaktywne stanowiska zapewniają bezpośredni dostęp do jego filozofii i, zgodnie z mottem Kanta, zachęcają do »myślenia o sobie«. Muzeum Krajowe Prus Wschodnich staje się w ten sposób centralnym miejscem pamięci Kanta w Niemczech”.

Wreszcie muzeum kusi: „Bądźcie czujni. Kant nawoływał: »Miejcie odwagę posługiwać się własnym rozumem« i wyrwać się z »narzuconej sobie niedojrzałości«. Ale co to znaczy i jak to zrobić? Dowiedz się więcej na wystawie w Lüneburgu, której celem jest inspirowanie do niezależnego myślenia w coraz bardziej złożonym świecie”.

Projektem Muzeum Kanta kieruje dyrektor Krajowego Muzeum Wschodniopruskiego dr Joachim Mähnert, a kuratorem jest filozof dr Tim Kunze. Projekt jest finansowany przez Pełnomocnika Rządu Federalnego ds. Kultury i Mediów oraz Kraj Związkowy Dolna Saksonia.

Link do oficjalnej strony muzeum, także w języku polskim: www.ostpreussisches-landesmuseum.de.

Przy opracowaniu tekstu wykorzystano materiały Krajowego Muzeum Wschodniopruskiego, jak również Instytutu Zachodniego w Poznaniu.

Tomasz Otocki

W 2010 r. współzałożyciel Programu Bałtyckiego Radia Wnet, a później jego redaktor, od lat zainteresowany Łotwą, redaktor strony facebookowej "Znad Daugawy", wcześniej pisał o krajach bałtyckich dla "Polityki Wschodniej", "Nowej Europy Wschodniej", Delfi, Wiadomości znad Wilii, "New Eastern Europe", Eastbook.eu, Baltica-Silesia. Stale współpracuje także z polską prasą na Wschodzie: "Znad Wilii", "Echa Polesia", "Polak na Łotwie". Najlepiej czuje się w Rydze i Windawie.

Zapisz się na newsletter!

Podobne artykuły