„In Zeiten des Übergangs”. Łotewska literatura na Targach Książki w Lipsku

W swojej najnowszej, uznanej przez krytyków powieści Brīvībene (przetłumaczonej na niemiecki jako Rigaer Freiheit przez Lil Reif), Svens Kuzmins, znany polskim czytelnikom jako autor Chochmy, przełożonej na język polski przez naszą redakcyjną koleżankę Agnieszkę Smarzewską, opowiada historię przełomu wieków z perspektywy domu przy ulicy Brīvības w Rydze („Brīvība” to po łotewsku wolność, stąd niemieckie tłumaczenie: „Freiheit”). Powieściowy dom należał niegdyś do dziadka aspirującego studenta sztuki. Przez lata stracił dawną świetność, a starsi, społecznie zmarginalizowani lokatorzy przychodzili i odchodzili, jakby nic się nie zmieniło. Co będzie, gdy student dołączy do tych mieszkańców?

Powieść „Brīvībene” otrzymała Łotewską Narodową Nagrodą Literacką LALIGABA za rok 2025.

Oskar, cichy bohater powieści Andrisa Kalnozola Kalendārs mani sauc (pol. „Nazywam się kalendarz”), w niemieckim przekładzie Svena Otto pod tytułem Kalender, jest również osobliwy. Jego procesy myślowe często podążają za naiwną, dziecięcą logiką; jednocześnie jednak posiada niezwykłą pamięć: zna wszystkie imieniny – stąd jego przydomek „Kalendarz”. Na sugestię luterańskiego pastora Oskar sporządza codzienne notatki o wydarzeniach ze swojego życia. Wyłania się z nich portret bohatera, którego osobliwości napędzają fabułę, oferując zabawne, ekscytujące i poruszające zwroty akcji. „Szalone” poglądy pozwalają Oskarowi na bezpośredni kontakt z otaczającymi go ludźmi, zwłaszcza dziećmi i osobami starszymi. W ciągu roku kalendarzowego pozornie autystyczny bohater staje się centrum osobliwego kręgu przyjaciół…

Warto dodać, że łotewska literatura była obecna podczas targów w Saksonii już wcześniej. W 2025 roku prezentowano książki Vilisa Kasimsa oraz Andrisa Kalnozolsa, przełożone przez tych samych tłumaczy. Niemieccy czytelnicy mogli się wtedy zapoznać z publikacjami Lysbergsäureblues oraz Kalender. W galerii KUB w Lipsku wystąpiła wówczas także Inga Gaile w ramach swojego literackiego spotkania kobiecego poświęconego książce Der Geschmack von schwarzer Erde (tłumaczka Aiga Šemeta, osoba czytająca Ina Gercke, moderatorka Katja Völkel z Ultraviolett Verlag). Gościem teatru Lofft w Lipsku był z kolei łotewski pisarz Jānis Joņevs, autor powieści Jełgawa’94, przetłumaczonej na język polski przez Daniela Łubińskiego.

Przeczytaj także: Litwini pokażą swój kraj w Lipsku

Kim są autorzy, którzy wystąpią w tym roku w Lipsku?

Svens Kuzmins urodził się w 1985 roku w Rzeżycy, jest łotewskim pisarzem, artystą i aktorem. Pisze prozę, recenzje i artykuły publicystyczne, a także eksperymentuje z różnymi formami sztuk wizualnych. Jest jednym z inicjatorów i autorów projektu teatru skeczowego NERTEN. Jego debiutancka powieść Chochma była nominowana do Nagrody Literackiej Unii Europejskiej (EUPL) w 2021 roku. Dzieła Kuzminsa zostały przetłumaczone na język angielski, rosyjski, litewski, polski, estoński i hiszpański. Obecnie nad przekładem powieści Dizažio pracuje tłumaczka Agnieszka Smarzewska, która w 2022 roku przetłumaczyła na język polski Chochmę. Warto dodać, że Svens Kuzmins był już gościem imprez literackich organizowanych przez Przegląd Bałtycki we Wrocławiu, Poznaniu i Warszawie.

Przeczytaj także: Svens Kuzmins: Sztuka to rozmowa, której nie ograniczają przestrzeń i czas

Przeczytaj także: Jest źle, ale będzie jeszcze gorzej. Recenzja książki „Chochma” Svensa Kuzminsa

Urodzony w 1983 roku Andris Kalnozols jest łotewskim dramatopisarzem i powieściopisarzem. Jego sztuki wystawiano w Łotewskim Teatrze Narodowym, Dirty Deal Teatro i Ģertrūdes ielas teātris. Pisze od 1999 roku i publikował w różnych czasopismach. Jego debiutancka powieść Kalendārs mani sauc ukazała się w języku łotewskim pod koniec 2020 roku.

Kim są tłumacze?

Lil Reif mieszka w Wiedniu, a tłumaczy z trzech języków: łotewskiego, portugalskiego i rosyjskiego. W latach 2005–2008 wykładała gościnnie na uczelni w Ventspils, korzystając ze stypendium Fundacji Roberta Boscha. W tym czasie zaczęła uczyć się języka łotewskiego. Tłumaczyła na język niemiecki m.in. Mārisa Bērziņša, Ingę Gaile, Dainę Tabūnę, Inese Zandere, Ingę Žolude oraz Jurisa Zvirgzdiņša.

Sven Otto, urodzony w 1970 roku w Miśni, jest tłumaczem, dziennikarzem i bibliotekarzem, który tłumaczy prozę i poezję z języka łotewskiego. Studiował bibliotekoznawstwo i informację naukową, filologię rosyjską i polską w Berlinie, przez wiele lat pracował jako redaktor biznesowy zajmujący się Europą Wschodnią i odkrył swoją pasję do tłumaczeń literackich na Łotwie. Mieszka i pracuje w Wiedniu.

Łotewskie spotkanie odbędzie się w piątek, 20 marca, o godz. 19:00. Adres: Karl-Liebknecht-Str. 46, 04275 Leipzig. International Writers’ and Translators’ House (IWTH). Halle 4 Stand D305. Organizatorami są IWTHLatvian literature oraz wydawnictwo edition.fotoTAPETA.

Materiał przygotowany m.in. na podstawie informacji przekazanych przez „Leipziger Buchmesse”.

Tomasz Otocki

W 2010 r. współzałożyciel Programu Bałtyckiego Radia Wnet, a później jego redaktor, od lat zainteresowany Łotwą, redaktor strony facebookowej "Znad Daugawy", wcześniej pisał o krajach bałtyckich dla "Polityki Wschodniej", "Nowej Europy Wschodniej", Delfi, Wiadomości znad Wilii, "New Eastern Europe", Eastbook.eu, Baltica-Silesia. Stale współpracuje także z polską prasą na Wschodzie: "Znad Wilii", "Echa Polesia", "Polak na Łotwie". Najlepiej czuje się w Rydze i Windawie.

„In Zeiten des Übergangs”. Łotewska literatura na Targach Książki w Lipsku

Zapisz się na newsletter!

Podobne artykuły