Na Łotwie przed Świętami Bożego Narodzenia „teczkowy szał”

Dokumenty z teczki Rihardsa Eigimsa z archiwów KGB.

Dostęp do „worków KGB” może mieć każdy, wystarczy zarejestrować się na stronie Łotewskiego Archiwum Narodowego. – Dziś znalazłam swego sąsiada profesora prawa międzynarodowego, był kierownikiem katedry, nazywa się Aivars Fogelis. Jest także nazwisko polskiego księdza z Jełgawy, który teraz pełni funkcję dziekana w seminarium duchownym we Lwowie. W „workach KGB” znalazła się także znana łotewska malarka Maija Tabaka – mówi Przeglądowi Bałtyckiemu przewodniczka miejska i działaczka lokalnej społeczności polskiej, która chce zachować anonimowość. W środowisku łotewskich Rosjan krytycznych wobec lokalnego establishmentu rosyjskiego „worki KGB” przewijały się w piątek na osiach czasu. Teczki udostępniali choćby rosyjski imigrant Dmitrij Sawwin, a także działacz ruchu „EuroRosjan” Igor Watolin. Ten pierwszy podzielił się zapisem dokonanym na metropolitę Rygi i całej Łotwy Aleksandra Kuriaszowa, pseudonim „Czytelnik”. – Sądząc po kartotece zawerbował go ten sam czekista, któremu po restytucji cerkwi w 1990 r. Kuriaszow zlecił zarządzanie cerkiewnym majątkiem. Zabawna „koincydencja” – napisał na Facebooku Sawwin, który publicznie umieścił także kartkę rejestracyjną z kartoteki Iwana Miroliubowa, prawosławnego księdza, doktora teologii, znawcy tematyki staroobrzędowców, bliskiego współpracownika patriarchy moskiewskiego Cyryla. Miroliubow został zarejestrowany w 1981 roku jako „Anatolij”.

W „teczkach” znalazły się nie tylko nazwiska prawosławnych, ale także innych duchownych. Juris Krumgolds na osi czasu Dmitrija Sawwina umieścił informację o współpracy z KGB Staņislavsa Mukānsa, księdza z parafii katolickiej św. Piotra w Windawie. Na liście znalazł się także inny Mukāns, Juris, urodzony w 1938 r. duchowny z Łatgalii. Prawdziwą sensacją jest jednak znalezienie się na liście Julijansa Vaivodsa, wyniesionego w 1983 r. przez papieża Jana Pawła II do funkcji kardynała. Vaivods zmarł w maju 1990 r., trzy tygodnie po ogłoszeniu przez Radę Najwyższą Łotwy niepodległości.

Przeczytaj także: Na Łotwie będzie szeroki dostęp do akt KGB

Mimo tego, że emocje budziły wczoraj kwestie duchownych współpracujących z KGB, to okazało się, że współczesnych polityków na liście jest bardzo niewielu. – Nazwiska polityków w „workach Czeka” do tej pory nie wybrzmiały – pisał w czwartek łotewski portal Delfi. Nie jest bowiem dużą sensacją, że w kartotekach znalazło się nazwisko pierwszego niekomunistycznego premiera Łotwy, byłego europosła Ivarsa Godmanisa o pseudonimie „Pugulis”. Jednak sprawa ta już była wcześniej rozpoznawana przez sąd, który przychylił się do tezy, że Godmanis nie był agentem. Problematyczne jest tylko zniknięcie części dokumentów w jego sprawie z archiwum sądowego w Jurmali. Z innych polityków w „workach KGB” znaleźli się poseł Socjaldemokratycznej Partii „Zgoda” Igor Pimenow, pseudonim „Kriwiczew”, współpracujący z bezpieką od 1978 r., wieloletni mer Dyneburga i działacz Związku Zielonych i Rolników Rihards Eigims zarejestrowany w 1985 r. jako „Edgars”, a także były poseł „Jedności”, działacz mniejszości litewskiej na Łotwie Romualds Ražuks. Ten ostatni był jednak tylko „kandydatem na współpracownika”. Dodajmy, że w 1990 roku Ražuks stanął na czele Łotewskiego Frontu Narodowego, walczącego o niepodległość kraju od Sowietów. – Otwarto archiwum KGB ŁSRR. Okazuje się, że były mer Dyneburga miał doświadczenia z różnymi służbami. Nie tylko z KNAB w nowych czasach – napisał ironicznie na Facebooku europoseł Rosyjskiego Związku Łotwy Andriej Mamykin. Chodziło mu właśnie o wspomnianego Eigimsa, jak sugeruje sowiecka kartoteka z pochodzenia Polaka, który niedawno został zatrzymany przez antykorupcyjną służbę KNAB.

Przeczytaj także: Polska partia triumfuje, na Litwie będzie lustracja

Gdy mowa o artystach to wśród agentów znaleźli się m.in. dyrygent Arvīds Platpers (pseudonim „Verdi”), późniejszy poseł na Sejm, malarka Maija Tabaka („Viktorija”) czy Jānis Jurkāns („Lapsa”) z Państwowego Teatru Dramatycznego im. Andrejsa Upītsa w Rydze (przypadkowa zbieżność imienia i nazwiska z byłym szefem MSZ, łotewskim Polakiem, Jānisem Jurkānsem). Platpers pytany o współpracę powołuje się jednak na wyrok ryskiego sądu rejonowego z 2005 r., który stwierdził, że nie współpracował on z KGB. – Miałem liczne wyjazdy za granicę od 1981 r. Każdy bardzo interesował się tym, co tam się dzieje. Byłem w USA, Japonii. To wszystko jest związane z moimi wyjazdami – powiedział mediom Platpers.

Łotewskie prawo o lustracji przewiduje, że ujawniony zasób ma jedynie „charakter informacyjny i nie wywołuje konsekwencji prawnych bez stwierdzenia odpowiedniego faktu przez wyrok sądu”. Łotewscy internauci niewiele jednak sobie z tego robią. Lustracja trwa.

Tomasz Otocki

W 2010 r. współzałożyciel Programu Bałtyckiego Radia Wnet, a później jego redaktor, od lat zainteresowany Łotwą, redaktor strony facebookowej "Znad Daugawy", wcześniej pisał o krajach bałtyckich dla "Polityki Wschodniej", "Nowej Europy Wschodniej", Delfi, Wiadomości znad Wilii, "New Eastern Europe", Eastbook.eu, Baltica-Silesia. Stale współpracuje także z polską prasą na Wschodzie: "Znad Wilii", "Echa Polesia", "Polak na Łotwie". Najlepiej czuje się w Rydze i Windawie.

Na Łotwie przed Świętami Bożego Narodzenia „teczkowy szał”

Zapisz się na newsletter!

Podobne artykuły